Interview met Greta Vandeborne - ‘Rendez-vous in september’
Redacteur Christel las op facebook dat Greta een nieuw boek geschreven had en was nieuwsgierig waarover ze het nu zou hebben. Een boek over liefde op latere leeftijd interesseerde haar, want zoals Christel schrijft: 'Ik ben zelf al een tijdje onderweg.'
‘De zee is een plaats waar je verdrinkt in jezelf en je niet gered moet worden’ is een citaat uit de tentoonstelling ‘ Transcription of a sea’, van Stephan Vanfleteren in het MSK Gent in 2025. Het is ook het motto van dit boek.
De zee is een metafoor. Ik verdrink soms in mezelf, als ik het niet zo goed meer zie zitten. Maar als ik in of aan de zee ben, voel ik me gered door de zee. Dan zie ik de blauwgroene golven, de ene keer hoog, de andere keer laag, de voorspelbare of onvoorspelbare golven van verdriet en rouw. Niemand moet mij redden. Door de magie van de zee zal de pijn overgaan en voel ik weer troost.
Daarna komt het gedicht van Esohe Weyden ‘ Richtingloos navigeren’ waarin de dichter kiest voor de liefde, want anders zou ze misschien later spijt hebben.
Is het moeilijker om op latere leeftijd te kiezen voor de liefde dan als je jong bent ?
Hier laat ik uitschijnen dat je op een bepaalde leeftijd de sprong naar de liefde moet wagen. Er zijn veel mensen die het niet durven. Eigenlijk is de liefde die je overvalt op elke leeftijd dezelfde, maar als je zo oud bent als Jozefien heb je wel een grote rugzak mee. Dat is het verschil. Als je begint met het uitpakken ervan, kan je merken dat verschillen groter zijn dan overeenkomsten. Maar als je het niet probeert, weet je niet of het zal lukken en heb je achteraf misschien spijt.
Kan je iets vertellen over de cover?
Dit is ‘Hotel room’ van de Amerikaanse schilder Edward Hopper. Hij is de lievelingsschilder zowel van Jozefien als van Simon. Hij speelt met het licht, dat hoofdzakelijk op de armen, dijen en benen van de vrouw valt. Haar gezicht blijft in de schaduw. Voor mij heeft dit een dubbele betekenis : de vrouw zit gedeeltelijk in het verleden en gedeeltelijk in de toekomst. Aan de andere kant kun je je ook afvragen of ze niet liever in het donker blijft omdat ze de sprong niet durft te maken. Ik beschrijf dat in het eerste hoofdstuk. Het boek dat de vrouw vast heeft bestaat uit blanco pagina’s. Ofwel kan het betekenen dat ze aan iets totaal nieuws begint, aan een nieuwe roman, of verwijzen de pagina’s naar een leegte in haar leven. De cover refereert heel goed naar het verhaal van Jozefien en Simon.
Het boek is autobiografisch, maar toch kies je voor het hoofdpersonage Jozefien. Waarom?
Het boek is niet autobiografisch. Mijn eigen ervaringen zijn verweven in het verhaal van het hoofdpersonage, er zit dus wel veel van mezelf in. Om de woorden van Dirk Leyman in De Morgen aan te halen: “Vandeborne weet de lezer subtiel in te spinnen in haar autobiografisch getinte verhaal.” Als ik aan het schrijven ben, neemt de verbeelding het vaak over en neemt het verhaal een andere wending. Het is de eerste keer dat ik een roman schrijf, dat vraagt meer body. Als ik begin te schrijven weet ik niet altijd op voorhand waar ik eindig. Het is dan ook mooier om er een geheel van te maken dan louter autobiografisch te schrijven. Er moet een spanningsboog in zitten, die aanspoort om verder te lezen. Als een lezer me laat weten dat hij/zij het boek in één ruk heeft uitgelezen, geeft dat voldoening.
Mijn eerste boek ‘Negen jaar met ALS’ (2019) was wel een autobiografie. Ik wilde zo accuraat mogelijk getuigen hoe het was om te leven met iemand die terminaal ziek was, voor wie ik mantelzorger was geweest. Tijdens de ziekte van mijn man had ik notities genomen, want herinneringen vervagen. Mijn tweede boek in 2023 ‘In mijn hart woont een meeuw’, waar vijftien verhalen de lezer meenemen naar diverse soorten verlies, incl. levend verlies, werd beschouwd als mijn eerste fictieboek, terwijl ook daar elk verhaal berust op eigen ervaringen van afscheid en rouw.
‘Rendez-vous in september’ is een roman over liefde en intimiteit op latere leeftijd. Maar wat is de bedoeling van dit boek?
Ik wil het thema dat een relatie op 70- of 80-jarige leeftijd een heel normale relatie is met alle ups en downs die erbij horen bespreekbaar maken. Niet enkel jonge mensen voelen zich ongemakkelijk, of vertonen soms een soort afkeer als ze oudere koppels zien kussen. De reacties die ik op dit boek ontvang tonen aan dat liefde en seksualiteit op latere leeftijd nog in de taboesfeer hangen. Enerzijds gaan de reacties over ongeloof dat de 80-jarige Jozefien van seks kan genieten. Anderzijds gaan de reacties over hoe inspirerend ze het verhaal vinden dat je op gelijk welke leeftijd nog kunt herbeginnen. Ouderen behouden
hun eigen identiteit en voelen en denken op dezelfde manier als jongeren. Ze kunnen even verliefd zijn, verdrietig, angstig, onzeker en noem maar op. Om het met de woorden van Knack-journaliste Ann Peuteman te zeggen: “Door de romance tussen oudere geliefden onverbloemd te beschrijven, laat Greta zien hoe normaal een nieuwe liefde is.”
Jozefien is verbaasd dat ze nog verliefd kan worden en dat ze vooral nog lust voelt in haar lichaam na de jaren als mantelzorger voor haar man en de jaren van rouw daarna. Is dit ook niet de gedachte van vele mensen over liefde bij ouderen?
Ik denk niet dat dit de gedachte is bij veel mensen omdat het geen rationeel gegeven is. Verliefd zijn overvalt je. Jozefien dacht dat het haar nooit meer zou overkomen, want haar tweede man was haar grote liefde. Ook Simon laat herhaaldelijk zijn verwondering blijken over de klik met Jozefien die heel vlug fysiek wordt.
Jozefien spreekt af met Simon in Oostende, de stad waar ze zoveel herinneringen heeft met haar overleden man. Is dit niet een gedurfde keuze?
Oostende heeft zowel voor Simon als Jozefien een speciale betekenis. Het is een heel logische keuze. Jozefien heeft al een diepe band met Oostende omdat ze er lange tijd met haar tweede man heeft gewoond. Ook Simon, die in Amsterdam woont, kent Oostende van veelvuldige bezoeken. Hij liet er zich graag onderdompelen in de sfeer van Spilliaert. Het is dus niet verwonderlijk dat ‘Rendez-vous in september’ zich grotendeels afspeelt tegen het decor van Oostende.
In het eerste hoofdstuk van ‘Rendez-vous in september’ wordt ook duidelijk dat het niet echt een blind date was.
Simon heeft het moeilijk met de rouw om haar overleden man, maar ook met de vriendschap met haar goede vriend Bertrand. Is de bagage die Jozefien meedraagt uit haar vroeger leven de reden waarom Simon jaloers is?
In het hart van Jozefien neemt haar overleden man nog een grote plaats in. Simon heeft het daar heel moeilijk mee, omdat hij vindt dat hij daar niet tegenop kan. In het begin had hij het ook moeilijk met Bertrand, met wie Jozefien al jarenlang een warme vriendschap onderhoudt. Wie het boek gelezen heeft, weet hoe dit komt. Op latere leeftijd brengt iedereen zijn levensbagage mee, waarin ook afscheid en verlies schuilen. De vraag of rouw de deur niet sluit voor een late liefde, en of twee liefdes evenwaardig naast elkaar kunnen staan, loopt als een rode draad door de roman.
Simon wordt plots opgenomen in het ziekenhuis en is heel ernstig ziek. Een nieuwe liefde in je leven toelaten. Doe je dit dan niet met de schrik dat je opnieuw voor je partner moet zorgen als hij ziek wordt, of dat hij sterft?
Noch Simon, noch Jozefien, hadden het zien aankomen dat een van hen op korte termijn voor de ander zou moeten zorgen. De relatie was immers nog pril. In het boek is Simon aan de dood ontsnapt. Hij zelf had niet door hoe erg de situatie was, hij was nooit eerder ziek geweest en was hij niet zeven jaar jonger dan Jozefien?
In het boek achteraan staan de werken vermeld van alle kunstenaars die geciteerd worden. Het maakt mij nieuwsgierig. Wat is de bedoeling?
De verwijzingen naar kunst, literatuur en muziek zijn essentieel om een beter beeld van Jozefien en Simon én van hun relatie te krijgen. Voor wie meer wil weten over de geciteerde boeken, documentaires en schilderijen is de lijst achteraan handig. Het loont de moeite om over Hopper, Spilliaert en Morandi een en ander online op te zoeken.
En Leonard Cohen is een van de lievelingszangers van Jozefien en Simon. Ik heb veel tijd gestoken in het vinden van het juiste citaat bij elk hoofdstuk en wilde het bij dezelfde artiest houden. De playlist achteraan het boek van alle liedjes en van ook andere muziek die erin voorkomt, vormt gewoon een extraatje.
En dan natuurlijk de laatste vraag : wanneer komt het volgende boek?
Moet ik daar op antwoorden? Ik was 75 jaar toen mijn eerste boek uitkwam en had eerlijk waar niet gedacht dat er nog een tweede, laat staan een derde boek zou komen.
Ik zal zeker nog schrijven, want ik doe het graag en het geeft diepte aan mijn leven, temeer door de daaruit voortvloeiende lezingen en nabesprekingen. Ik ben soms heel ontroerd als mensen mij verhalen vertellen die ze nooit eerder verteld hebben, maar het nu durven omdat ze zich onder lotgenoten bevinden.
Schrijven zal ik, maar of de scènes weer verhalen worden om met de buitenwereld te delen, dat weet ik nog niet. Voor het ogenblik steek ik veel tijd in lezingen en deelnames aan panelgesprekken.
Net zoals bij ‘In mijn hart woont een meeuw’, komt er ook voor ‘Rendez-vous in september’ een muzikale voorstelling met pianist-componist Matthias De Jaeger. Alle informatie is te vinden op https://www.auteurslezingen.be...
Hartelijk dank voor dit openhartig gesprek, Greta. En ik wens je nog veel gelukkige en liefdevolle jaren.
Christel Van Renterghem
Cop. foto Greta: Lieve Blancquaert
