Ik wil terug naar De Kaft …
Een lichte parodie op een oude songtekst van Maggie MacNeal uit het midden van de jaren 70 van de vorige eeuw geeft perfect de motivatie weer van redacteur Lut Vael voor dit interview.
'Net als Leen, zo bleek uit ons gesprek, en net als zovelen vermoeden wij, leerde ik de Kaft kennen als pas gearriveerde student in Gent, begin de jaren 80. Er waren geen mobiele telefoons, geen internet, geen sociale media, wis en waarachtig de enige vermaardheid die je kon verwerven als boekhandel toen was “een verhaal zijn dat van mond tot mond werd verder verteld”.
Op één van de eerste zonnige aprildagen spreek ik een uur voor openingstijd af met Leen in De Kaft op de nieuwste locatie in de Nederkouter 8.'
Het doet nog altijd vreemd aan voor mij deze locatie en dit gezicht voor me te zien wanneer ik denk aan De Kaft. Ben je het er mee eens als ik zeg dat De Kaft al meer dan 50 jaar een monument is in Gent? En hoe komt dat volgens jou?
Ja, iedereen die student was in Gent die kwam naar De Kaft, boeken, strips, platen, CD’s kopen. Bij mij is het ook zo gegaan. Ik had een oudere broer die ging studeren in Gent en ik mocht al eens met hem meegaan. Zo leerde ik de winkel kennen en ik kwam er heel regelmatig.
Hoewel de huidige winkel veel “properder” oogt dan de oude Kaft, zijn er ook herkenbare dingen: de indeling, de bordjes, een deel van de vibe (als je een vibe al kan opdelen…).
Het blijft voor een groot deel dezelfde bedoeling hebben: het betere tweedehandsboek verkopen, een plek voor snuffelaars, de combinatie van heel wat verzamelobjecten. Het inrichten van de winkel is ook nog een work-in-progress. Als je weet dat dit voor mij een éénvrouwszaak is, dan zal je wel begrijpen dat dit niet van vandaag op morgen gaat. Beetje per beetje laat ik de winkel groeien. Ik houd er ook van op zoek te gaan naar de juiste inrichting. Zo botste ik ooit per toeval op deze massieve koperen toog en wist direct “die moet ik hebben”. Met een verhuisfirma was het verplaatsen snel gefikst maar het opkuisen is nog steeds niet afgerond. Maar zowel dat “in beweging zijn” als het “work in progress” zijn, zijn stukjes van de ziel van De Kaft.
(wijst naar omhoog)
Je ziet hier ook allerlei zaken aan het plafond hangen. Dat zijn dingen die ik vond in de boeken toen ik ze overkocht. Soms zijn het leuke, zelfgemaakte bladwijzers, soms zijn het echte archiefpareltjes. Kijk, dit is een uitnodiging van de Italiaanse ambassade aan Jef Geraerts waar de auteur aan de achterzijde wat woorden op neerschreef, mogelijk inspiratie voor zijn toenmalige schrijfwerk.
Je kan niet geloven wat hier allemaal gevonden wordt. Alleen daarnaar eens komen kijken, is al een uitstap waard.
Maar eerst nu even dit: De Kaft, dat was heel lang Patrick. Nu is De Kaft al heel wat jaren Leen, maar hoe is dat zo gekomen?
Eigenlijk is dat wat een samenloop van omstandigheden geweest. Op een bepaald moment had ik van een tante een behoorlijke collectie boeken geërfd. Ik zat in die tijd in de webdesign. Na jaren van freelancen was ik op zoek naar andere opportuniteiten maar dat liep niet zo vlot. Ik was net 40 geworden en
meer en meer raakte ik ervan overtuigd dat het tijd was voor een eigen project.
Het was zeker niet zo dat “een boekenwinkel” altijd een grote droom voor mij geweest is. Ik was wel als kind altijd “into reading”. Ik zat zelfs in de kinder-en jeugdboekenjury maar met het opgroeien heeft het lezen toch ook best wat geslabakt.
Dus eigenlijk was het meer een midlifecrisis die me dreef: ik had het gehad met het freelancen, ik had die boeken, ik wou een eigen project, ik dacht: ik begin een webshop. Ik was in die tijd ook pas terug naar Gent verhuisd en ik las, in de krant of op Facebook, dat weet ik niet meer, “De Kaft gaat stoppen”. Ik moet ook zeggen dat, sinds de grote winkel weg was – het kleine winkeltje zat zowat verstopt achter de tramhalte – al vaker het gevoel bij me gepasseerd was van “is De Kaft nu weg of wat”, en ergens had ik ook het idee van dat kan niet, dat mag niet.
Maar het moment dat ik bij Patrick binnen stapte was het eigenlijk om zijn zakelijk advies te vragen. Ik wou hem mijn plannen voor een tweedehands webshop voorleggen en zijn feedback daarop horen. Toen zei hij laconiek: “Ge kunt anders mijn winkel overnemen.”
Wow! Ik stel me dat moment voor. Wat doe je dan? Je had dat toch helemaal niet verwacht?
Nee, inderdaad niet. Maar het kwam wel direct heel hard binnen en dat zei me al direct iets. Ik heb niet op het moment zelf “ja” gezegd maar binnen een week waren wel alle papieren getekend.
Twee dingen waren daarin wat doorslaggevend: de impulsiviteit die me kenmerkt en het feit dat ik op dat moment wel de financiële middelen had en daarmee iets “goeds” wou doen.
Maar dan, hoe begin je dan aan zoiets? Je had zin in je eigen project, wel ja, het was wel meteen een stevige kluif?
Mijn oorspronkelijke idee van de webshop is wel de start geweest. Dat had ook zijn redenen. Ik had mijn ervaring in graphic design. De webshop bouwen gaf me ook de gelegenheid om op een rustig tempo alle onderdelen van het boekenverkopersvak te leren kennen. Ik ging ook wel naar bijeenkomsten, probeerde wat te netwerken maar ik hoorde vooral mensen die met een team van tien een webshop voor een boekhandel bouwden terwijl ik dat op mijn ééntje aan het doen was.
Plus, je mag ook niet vergeten dat bij de inkoop van Patrick ook een immense stock zat, iets wat onmogelijk via een webshop te verkopen was.
Inderdaad! Je moest dus sowieso ook een opslagruimte hebben, en voor boeken is dat nog niet eender welke ruimte!
Ook daarin ben ik heel intuïtief te werk gegaan. Ik huurde tijdelijk een pand op de Begijnegracht van een gebouw dat tijdelijk leegstond. Patrick had zelf een serre in Merelbeke. Kortom, het eerste jaar, dat was niet normaal, een complete chaos mag ik wel zeggen. Dan ben ik het tweede jaar begonnen met die stock samen te gaan brengen in een magazijn van zo’n 300 m². En dat stond VOL, helemaal VOL!
En dan ook nog: niks maar dan ook niks daarvan was gesorteerd.
Leen, ondertussen was je al een jaar bezig met je eigen project. Denk je dan niet “My God, waar ben ik aan begonnen?”
Ja zeker, dat gevoel heb ik wel meer dan één keer gehad! En nog lang!
Maar de volgende stap was dan dat ik begonnen ben met stockverkopen te doen vanuit mijn eigen living. De eerste keer met strips, dat werkte wel. Ik pakte het thematisch aan. Volgende stockverkopen waren bijvoorbeeld over Gent, romans, thrillers…
Ik weet nog goed dat ik op Facebook eens een evenement aangemaakt had voor zo’n stockverkoop. Je moet je ook voorstellen hoe dat gaat hee, je sleurt een pallet boeken je huis in, zet je keuken en je living vol met rekskes, en dan zie je plots die post viraal gaan: 5000 geïnteresseerden!
Oh neeeee, of eigenlijk OH JAAAA! Hahahaaa!
Ja, heel spannend in elk geval. Gelukkig heb ik dat evenement dan wat kunnen vervroegen en verlaten zodat het over meerdere weekends verspreid zat. Maar het bleef nog altijd echt heavy, 5000 mensen … maar dat was toch echt het eerste grote succes. Naar aanleiding daarvan zei een vriend van mij, helaas ondertussen al overleden: “Maar allez Leen, in plaats van elke maand altijd dat gesleur en gedoe, maak daar toch permanent een winkel van!” Mijn eerste reactie was: “Zijde gij zot?” Maar een jaar later heb ik dan toch de sprong gewaagd.
Is dat verschil dan zo groot, een webshop of een boekenwinkel?
Goh, toch wel. Zoals ik al zei was de webshop voor mij de ideale manier om op een rustige wijze de stiel te leren kennen. In een winkel is de klant altijd koning dus die slorpt dan wel heel veel tijd op. Tijd die je als “lerende boekhandelaar” best nog wel nodig hebt. Ik merk dat nu nog met de verkoop van de nieuwe boeken. Er komt altijd wel wat nieuws bij kijken. Maar dat is goed voor mij, ontdekken, nieuwe dingen, uitdagingen … het is mijn lang leven!
Dus, toen ik in de Zwarte Zusterstraat een leegstaand pand zag staan, heb ik de sprong gewaagd. Een periode die ik liever wis uit mijn geheugen want het pand bleek achteraf niet geschikt, de timing klopte niet voor mij persoonlijk. Ik heb er veel ongeluk gehad, één keer zakte mijn plafond door wegens waterschade van de bovenburen, afin, een periode waar ik leerde doorzetten maar niet met een glimlach op terug kijk.
En dan kwam Corona en kwam er op deze locatie een pand vrij. Nu zitten we hier ook wel met de wegenwerken maar dat schept ook nieuwe kansen. We zitten hier op een wandelroute vanuit het Sint-Pietersstation, dus geen tram is voor mij niet zo erg. Het is rustiger qua geluid én ik heb er niet persé minder klanten door.
Dat gaat naadloos over naar mijn volgende vraag: wie zijn de klanten van De Kaft anno 2026?
Dat is eigenlijk wat afhankelijk van dag tot dag. Op de weekdagen zijn dat meer de gewone boekenliefhebbers en wat studenten, dat blijft toch ook. Dan is het wat rustiger. In de grote vakantie en de weekends is het veel meer toeristisch en is er ook veel meer passage. Het IBIS hotel is hier vlakbij, bij goed weer komen ook veel mensen te voet naar de stad en passeren hier. Ik krijg veel Nederlanders en Spanjaarden over de vloer en ook veel dagjesmensen.
De Kaft is ook door de styling en de inrichting een boekenspot waar toeristen wel vaak naar op zoek zijn?
Mijn grote voorbeeld is eigenlijk Shakespeare and Company, de bekende Parijse bookshop. De heel eigen sfeer van de winkel, de combinatie ook van oud en nieuw, … Mijn zoon, die helemaal geen lezer is, vroeg zelf om er nog eens naartoe te gaan. Dat zegt toch wel iets denk ik, als je als boekenwinkel ook aantrekkelijk bent voor niet-lezers. In Parijs heb je natuurlijk nog veel meer tweedehandsboekenwinkels dan pakweg hier in Gent. Maar aan zo’n belevenis wil ik bouwen.
Op mijn website schrijf ik het zo: “De Kaft is geen tempel en geen concept. Het is gewoon een plek met planken, papier en tijd. En met iemand die probeert het overzicht te houden.”
Ken je andere tweedehandsboekenwinkels in Gent of beter, heb je er contacten mee?
Buiten de alom gekende boekenmarkt op de Ajuinlei zijn er maar weinig tweedehandsboekenwinkels meer over. Vroeger had je in de Burgstraat De blinde reiziger, later Out of stock, maar dat was meer gericht op kunst en antiquariaat. Out of stock is recent verhuisd naar de Gouvernementstraat. Dan heb je natuurlijk, ook zowat sinds Corona de Limerick 2.1, een tweedehandsboekenwinkel en boekenbar met ook nog wat andere vaak ambachtelijke producten, naast het andere zusje met de nieuwe boeken. En recenter is er Geheel de Uwe, die zich vooral profileren met een activiteitenaanbod en zich richten op de uitbouw van een eigen community.
Maar het zal niet verbazen dat ik er met tweedehandsboeken alleen ook niet meer kom. Zelfs al lig ik op een B-locatie en is mijn huur dus niet zo duur als op een A-locatie. En al doe ik alles alleen. En heb ik kleinere marges dan de winkels met een A-locatie en een groter team allicht kunnen krijgen. Ik verkoop geen 500 exemplaren van 1 titel wat een winkel als het Paard van Troje bijvoorbeeld wel kan halen.
Dus ben ik recent ook begonnen met de verkoop van nieuwe Engelstalige boeken wat heel goed loopt. Enerzijds bij de toeristen natuurlijk maar ook meer en meer bij de “gewone” boekenliefhebbers heb je lezers die liever in de oorspronkelijke taal lezen.
Andere verkoopmogelijkheden zijn dan boekvoorstellingen of literaire evenementen? Maar ook daar zie je vaak de grote drie onafhankelijke boekhandelaren terugkomen. Hoe komt dat volgens jou?
Dat is niet altijd gemakkelijk. Zo heb ik eens een paar jaar in het najaar meegewerkt met het Wetenschapsfestival in de Krook. De eerste keer had ik vrij veel kinderboeken die in het thema pasten. Maar de andere jaren had ik niet zoveel in stock. Met tweedehands is dat “passen in het juiste malletje” niet altijd haalbaar of het vraagt veel voorbereiding voor vaak een klein rendement.
Dat is ook één van de redenen waarom ik met het Engelse aanbod ben begonnen. Dat is momenteel de helft van mijn omzet geworden.
En natuurlijk … alles wat buiten de winkel erbij komt, is ook extra werk voor de éne vrouw die ik nog altijd ben.
Ja, daar hadden we het in het begin al even over. In de opstart was die traagheid goed voor het leren kennen van het vak in al zijn aspecten. Denk je nu soms niet: pfff, ik ben toe aan wat hulp?
Het is zeker zo dat ik merk dat er veel minder werk is aan het verkopen van nieuwe boeken. Bij wijze van spreken is het bestellen, stickeren, plaatsen en verkopen. In de verkoop van tweedehandsboeken kruipt veel meer tijd: het inkopen doe je meestal in partijen die dan gesorteerd en klaargemaakt moeten worden, je moet een prijszetting doen, vaak is er aan het boek zelf wat opkuiswerk, of je vindt er iets bijzonders in, dat is wel leuk natuurlijk. Dat draagt nog altijd bij aan de sfeer.
Maar bijvoorbeeld het onderhouden van en een persoonlijke toon vinden voor een Facebookaccount is zeker en vast ook een job op zich. Ik heb er lang naar moeten zoeken maar nu heb ik toch het gevoel dat ik mijn persoonlijke drive er wat in kwijt kan.
Een job die je zeker en vast goed doet Leen, want zo heb je mij terug naar De Kaft gekregen! We staan hier nu al een tijdje te kletsen en koffie te drinken aan “jouw toog” maar neem me eens mee langs de bordjes, voor mij toch ook wat iconisch die bordjes van De Kaft, hoe ver gaan ze en hoe ontstaan ze?
Ja, logischerwijze ontstaan ze om de lezer een weg te laten banen door het aanbod, hen sneller bij de categorie te krijgen die hen interesseert. Grofweg baseer ik mij toch wat op de indeling van de bibliotheek. Soms krijg ik natuurlijk in partijen soorten boeken binnen waarvan ik later besluit ze niet apart te gaan “aanbieden”. Zo zijn de reisboeken en de hobbyboeken er wat uitgehaald. Maar het blijft ongelooflijk breed wat je hier allemaal vindt, van religie tot filosofie, muziek, aardrijkskunde, schaken, noem maar op.
Kan je in zo’n breed aanbod ook zeggen wat het beste verkoopt?
Wel, de Engelse fictie voor de nieuwe boeken, zoals ik al zei, is de absolute koploper. Daarna de Nederlandstalige romans, en daarnaast geschiedenis en filosofie. En, niet te vergeten, de strips, dat blijft ook wel goed verkopen. Al is de inkoop vaak niet makkelijk. Veel mensen doen met pijn in het hart afstand van hun stripcollectie en vragen daar dan ook vaak veel voor terwijl ik er nooit zoveel voor kan krijgen. Dus het is ook wel een moeilijke categorie.
Hier achteraan heb ik de winkel ook nog wat aangepast en een aparte kinderboekenplek voorzien, dichtbij de strips. En ook de Fantasy doet het als genre wel goed, vooral de dark gothic reeksen en de klassiekers. Maar die worden dan ook voornamelijk in het Engels gevraagd.
Afsluitend, kan je me uit jouw leven met De Kaft één anekdote vertellen die het meeste is bijgebleven?
Goh, nu moet ik wel eens goed nadenken … er staan er veel op mijn Facebook hee!
Misschien is Facebook zelf wel een goed voorbeeld van zo’n anekdote! Ik ben al 2 keer geband geweest door Facebook.
De eerste keer dateert nog uit de periode van mijn webshop. Toen postte ik iets over een boek van Marc Chagall met een foto van een keramieken pot met daarop een vrouwelijk naakt. Lap, mijn eerste ban!
De tweede was recenter doordat ik een cover gepost had van Sumo, een boek van Helmut Newton. (red: Newton is één van de meest invloedrijke, intrigerende maar ook controversiële fotografen van de 20e eeuw)
Op de cover te veel borst en tepel voor Facebook, dus werd mijn pagina gerapporteerd en dat bleef bijna één jaar vermeld worden op mijn profiel. Een zware straf toch wel!
Een geluk bij een ongeluk was nog dat ik daar een commentaar over schreef die dan op Facebook ook immens viraal is gegaan. Ik had in één klap duizend volgers erbij!
Dus ja, sociale media, je kan er heel veel publiciteit mee winnen maar je moet je wel aan de regeltjes houden! (lacht)
Wel een oproep aan alle jonge influencers die hier fotootjes komen maken en dikwijls zonder boe of ba vertrekken, tag ons toch ook even bij je post! Kleine moeite, zo draag je bij aan ons verhaal!
En nu ga ik open doen!
Bedankt Leen voor je tijd en de vele verhalen!
En tot ziens!
Lut Vael
Foto's cop. Bram Callaert
https://dekaft.be/: de officiële website van De Kaft
https://www.facebook.com/DeKaft: Leen over haar wedervaren in De Kaft
https://www.facebook.com/groups/2209589892733176
: Vrienden van De Kaft
https://substack.com/@leenvandekaft
: alternatief voor Meta, tevens ook Nieuwsbrief
https://www.shakespeareandcompany.com/: het grote voorbeeld van Leen
