'Weigeren om verwaarloosbaar te zijn'

Hij was al een hele tijd over zijn hoogtepunt heen, en zijn ster had ook maar kort geschitterd, toen Anil Ramdas (°1958) in 2012 een einde aan zijn leven maakte. Het was een heel veelbelovend gestart leven. Eerst in Suriname, waar zijn gezin op jonge leeftijd van een afgelegen dorpje naar hoofdstad Paramaribo verhuisde. Zoals tot 40% van de bevolking zocht ook Ramdas vervolgens zijn geluk in Nederland. Het liefdesgeluk had hij toen al gevonden en samen met zijn vrouw huisden zij gedurende enkele jaren in lage budgetwijken zoals de Bijlmer.

Geld was een groot issue voor Ramdas. Hij was een zeer begaafde idealistische intellectueel die al direct een permanente rol in het debat opeiste dat in de jaren 80 en vooral 90 de politieke agenda haalde: migratie en integratie.

Misschien herinner je je nog de knappe, goedgeklede, zeer welsprekende jongeman die regelmatig de Nederlandse TV haalde en er ook een eigen ernstig praatprogramma kreeg in prime time. Zowel op papier als voor de microfoon was hij zeer aanwezig. Minder bekend was dat achter die alomaanwezigheid naast het idealisme ook een grote drive naar sociale promotie ging. En al helemaal uit beeld was zijn faalangst en eenzaamheid - zijn gevoel van ontheemd te zijn vooral - dat hij achter zijn lef en zelfvertrouwen en grootspraak verborg.

Kan het anders dan dat Ramdas vijanden maakte? Daar was hij ook heel erg goed in. Om zich te bezinnen over zijn positie en zijn oververmoeidheid te overwinnen, ging hij in India werken en later ook een tijdje opnieuw in Suriname wonen, maar het ging hem daar allesbehalve voor de wind. Zijn problemen werden alleen maar groter en vooral de drankduivel kreeg hem in zijn greep. Ook dat kon hij lang verborgen houden, maar hij ontkwam er de rest van zijn leven niet meer aan.

Zijn persoonlijkheid en zijn drankverslaving - zijn twee grootste vijanden - en daarnaast de veranderde maatschappelijke houding ten opzichte van migratie waren hem de baas. Toen hij publiekelijk vernederd werd en vereenzaamde, speelde hij alles kwijt: gezin, geld, reputatie, loopbaan. Er bleef weinig over van het knappe aanstormende talent op rijpere leeftijd. Ramdas werd een jammerlijk slachtoffer van de ontheemding en eenzaamheid van de migrant. En hij had het allemaal zo goed bedoeld.

Een zeer knappe autobiografie is dit geworden. Een verspild talent staat centraal, maar het grotere plaatje ontbreekt niet: het leven in Suriname, de verhouding met het ex-moederland Nederland, kolonialisme en racisme, en de switchende politieke context in Nederland specifiek en West-Europa in het algemeen in de jaren net voor en na de eeuwwisseling. Karin Amatmoekrim is een auteursnaam om te onthouden.