Gender, gespletenheid en verbeelding: waarom Orlanda blijft nazinderen
In 2024 werd ik letterlijk overweldigd door Ik die nooit een man heb gekend (https://www.facebook.com/profi......) de impact op mij was zo groot dat ik een paar dagen geen boek kon vastnemen. Ik was dus opnieuw erg benieuwd naar deze vertaling van Orlanda uit het Frans, uitgegeven in 1996 bij Éditions Grasset & Fasquelle. De Belgische psychoanalytica Harpman opent hier een perspectief dat velen onder ons zich waarschijnlijk zelf al eens hebben afgevraagd: “Hoe zou dat voelen om in een ander gender te zitten…” Ze doet dit in deze uitdagende en tegelijkertijd amusante roman die naar het eind toe in een ware thriller ontaardt. Opnieuw zette Harpman mij aan het denken. Het boek is opgedeeld in twee delen, de Eerste en de Tweede episode, waarin de Eerste episode in 8 dagen wordt beschreven en de Tweede periode in een vloeiend geheel om af sluiten met twee ‘up tempo’ hoofdstukken die deze bizarre en wetenschappelijk onmogelijke transfer behapbaar maken.
In de eerste periode raakt de literatuurdocente Aline Berger als het ware gesplitst wanneer haar verdrongen mannelijke kant zich losmaakt en belichaamd wordt in een jonge man. Ze wacht op het Parijse Gare du Nord op de trein naar Brussel. Ze leest een roman van Virginia Woolf, maar haar gedachten dwalen af en richten zich plotseling op een onbekende blonde jongeman van een jaar of twintig, Lucien Lefrène. Op dat moment besluit Aline, onbewust, het onmogelijke waar te maken: een deel van haarzelf, haar mannelijke kant, verhuist van haar vrouwenlichaam naar dat van de jongen. Een duizelingwekkende ervaring…Dat hier de grenzen tussen het geslacht man/vrouw en bewust/onbewust worden verkend is niet echt vreemd met een achtergrond als psychoanalytica, de maatschappelijke aanvaarding van genderfluïditeit is nog jong. Deze Eerste periode vraagt veel van de lezer temeer omdat er naadloos overgeschakeld wordt tussen de verteller de twee hoofdpersonages Aline en Lucien waar de mannelijke helft van Aline naar getransponeerd is. Komt daarbij ook de rode draad doorheen het verhaal met verwijzingen naar ‘Orlando’ van Virginia Woolf terwijl de verteller de nieuwe Lucien de naam Orlanda toedraagt, die Lucien overneemt. Je zou voor minder even de kluts kwijt geraken. Maar gaandeweg en zeker in de Tweede episode als Aline in Lucien woont en dat heeft aanvaard en ze wordt, zij worden, meegesleurd in een avontuur waarin de situaties noodzakelijkerwijs onverwacht zijn, de affaires gewaagd zonder expliciet te zijn, schakel je moeiteloos over van het ene personage naar het andere en word je meegenomen in een magistraal gecomponeerde roman die je moeiteloos voortstuwt naar een geweldig plot en een correcte epiloog.
Harpman begeesterde mij in Orlanda opnieuw met een wisselwerking tussen het gewone leven en het fantastische waarbij ze de identiteitskwesties dichter bij de lezer brengt. De sterke psychologische diepgang, thematische originaliteit, stilistische beheersing van de taal en de virtuoze compositie stuwen je genadeloos voort naar een schitterend plot.
