Geopolitieke pageturner

'Papa, waar is de wereld naartoe?'. Het jonge dochtertje van Tom Van de Weghe staat naast papa uit het venster van hun appartement op de 21ste verdieping in Beijing te kijken. De smog boven de stad verhindert dat ze naar school mag en ook dat ze de gebouwen buiten nog kan zien. Dat was aan het begin van de jaren 10.

Het is maar een anekdote. Een andere is dat tien jaar later Van de Weghe bij een volgende journalistieke missie opnieuw in Beijing iets opvalt waar hij moeilijk de vinger op kan leggen. Totdat het tot hem doordringt: het is de stilte, de blauwe lucht, de afwezigheid van fietsrumoer, van aanschuivende auto's en ook van rook uitbrakende fabrieken. Het is de groene revolutie van het China van de jaren 20. Zichtbaar hoorbaar en te ruiken.

TVDW heeft het over de binnenlandse aangelegenheden van China. Over de overwinning tegen armoede en analfabetisme. Over de groene vooruitgang, de digitalisering, de automatisering en de technologische overheersing. Maar het gevolg daarvan - nee, dat moet zijn: de strategie daarachter is absolute controle. Ook de onderdrukking van elk tegengeluid, al wordt het als gegarandeerde veiligheid voorgesteld. Het narratief heeft belang in China. Het is windowdressing. Het Amerika van de techbros is expert in surveillance. Maar China is wereldkampioen.

TVDW heeft het ook over de buitenlandse aangelegenheden. De Nieuwe Zijderoute is daarin centraal. China helpt Afrika en - misschien minder opvallend voor ons - ook Servië, Griekenland en vooral Hongarije. Daarnaast ook een heleboel landen in het Verre Oosten, zoals Maleisië en Sri Lanka. Ofwel uit de schulden (de overheden) ofwel uit de armoede en werkloosheid (de bevolking). Ook dat is maar het zichtbare deel van een schijnvertoning. Nogmaals windowdressing.

De Nieuwe Zijderoute is de creatie van afhankelijkheid van landen en streken overal in de wereld onder het mom van economische en financiële ondersteuning. Het is de route naar werelddominantie. De prijs is echter torenhoog. Maar het voorstel was te verleidelijk. Europa biedt democratie en mensenrechten, zo zegt TVDW het ergens. En China biedt welvaart en stabiliteit. In werkelijkheid is het neo-kolonialisme.

'China heeft de spoorlijn al gebouwd terwijl Europa nog altijd aan het vergaderen is over de route ervan', zo klinkt een Afrikaanse getuige over de expansiepolitiek van China en de snelheid daarvan. Maar TVDW legt ook de zwakheden van de strategie bloot. De gevaren voor China zelf, maar ook voor de kantelende wereld - de andere kant van deze politieke en economische strategie. China is efficiënt, geduldig en snel, maar niet foutloos en al helemaal niet zonder zorgen. De veroudering en de desondanks toenemende werkloosheid zijn daar twee belangrijke elementen van.There is no future, klinkt het bij Chinese gediplomeerde jongeren. Ze willen weg uit China.

In mijn herinnering vind ik geen zo'n spannend boek over de actualiteit, nieuwsgierig naar wat komen gaat en dat tegelijk zo glashelder geschreven is. Verwoording, voorbeelden, theorieën en structuur van het boek. VDW neemt je stap voor stap mee tot je een compleet beeld krijgt van het ware gelaat van China.

Voor wie, zoals ik, zich soms afvraagt of we als Europa niet het vizier op China moeten richten als strategische partner nu Trump zich van ons afkeert en Rusland zijn oude imperialistische droom opnieuw nastreeft, think again.

Terug naar China is een masterclass 'China in de 21ste eeuw'. En ook een masterclass 'Geopolitiek'. Het is een utopisch boek, en een dystopisch. Een thriller en een horrorverhaal. Stranger than fiction. En voor mij het eerste en enige boek dat Geert Mak zijn Wisselwachter inhaalt heeft als helder, slim en relevant boek over de machtsverschuiving in de wereld en wat die ons nog kan brengen. Wat die ons nog dreigt te brengen.

Tom Van de Weghe is op donderdagavond 4 juni te gast in De Krook. Hier meer info.