Een blasé parvenu in een betoverend maar kil Venetië…
John Banville neemt de lezer in Venetiaanse vespers mee naar het Venetië van 1899, waar de jonge schrijver Evelyn Dolman met zijn kersverse echtgenote Laura aankomt voor hun huwelijksreis. Wat een romantisch verblijf zou moeten worden, krijgt al snel een vreemde en dreigende lading. Venetië is bij Banville geen decoratief decor, maar een labyrintische stad van mist, verval, geheimen en verborgen verlangens.
Het grootste struikelblok – en tegelijkertijd een van de interessantste vondsten – is Evelyn Dolman zelf. Hij is een uitgesproken onaangenaam personage: blasé, zelfingenomen en overtuigd van zijn eigen intellectuele superioriteit. Als schrijver kijkt hij met een neerbuigende blik naar de wereld om hem heen. Hij is bovendien een parvenu die zich graag voordoet als iemand die hij eigenlijk niet is. Zijn arrogantie en ijdelheid maken hem moeilijk sympathiek, maar juist daardoor blijft hij intrigeren. Banville laat hem voortdurend vertellen, interpreteren en oordelen, terwijl de lezer steeds meer begint te vermoeden dat Evelyns kijk op de werkelijkheid allesbehalve betrouwbaar is.
En dan is er Banvilles proza. Dat is zonder meer het sterkste wapen van deze roman. Zijn zinnen zijn rijk, elegant en soms bombastisch, bijna decadent. Hij schrijft met een precisie die perfect aansluit bij het fin de siècle waarin het verhaal zich afspeelt. De beschrijvingen van Venetië zijn sfeervol zonder louter toeristisch te worden: mistige kanalen, donkere steegjes, oude palazzi en vervallen interieurs vormen samen een wereld waarin niets helemaal is wat het lijkt.
Wie een snelle thriller verwacht, zal geduld moeten hebben. Banville bouwt het verhaal langzaam op. Er gebeurt aanvankelijk relatief weinig en juist daarin schuilt de kracht van de roman. Kleine ongemakken, merkwaardige ontmoetingen en onverklaarbare gebeurtenissen stapelen zich op. De spanning ontstaat niet door spectaculaire actiescènes, maar door het groeiende gevoel dat er iets niet klopt. Langzaam schuift de roman op van een ogenschijnlijk historische huwelijksroman naar een beklemmend en bijna gotisch mysterie.
Die trage opbouw vraagt iets van de lezer, maar wordt uiteindelijk beloond. Naarmate de gebeurtenissen zich beginnen te verbinden, krijgt ook het gedrag van Evelyn een andere betekenis. De roman speelt voortdurend met de tegenstelling tussen wat hij vertelt en wat de lezer denkt te zien, mede dankzij Banvilles prachtige zinnen en subtiele humor. Banville laat de waarheid niet zomaar boven komen drijven, hij laat haar langzaam door de Venetiaanse winterse mist heen verschijnen.
Venetiaanse vespers is dan ook niet zo maar een boek dat je even tussendoor leest. Evelyn Dolman kan behoorlijk op de zenuwen werken en Banvilles rijke proza vraagt aandacht en geduld. Maar wie zich door de traagheid heen laat voeren, ontdekt een roman waarin stijl, sfeer en plot op een bijzondere manier samenkomen. Het is vooral een boek om langzaam te lezen, zoals een lange wandeling door het winterse Venetië: aanvankelijk wat afstandelijk en ondoorgrondelijk, maar steeds fascinerender naarmate de nevel optrekt. Ik heb zo het vermoeden dat de titel verwijst naar het latijn voor avond zijnde ‘vespera’ dat meteen de connotatie legt met de donkere sferen waarin dit kostelijk verhaal zich afspeelt.
Banville heeft met Evelyn Dolman een personage geschapen dat je liever niet zou ontmoeten, maar dat je desondanks blijft volgen. Een blasé parvenu als verteller, een schitterend proza als gids en een plot dat zich langzaam maar trefzeker uit de mist omhoogwerkt.
