Een van de laatste vormen van mondelinge vertelcultuur
Wat als je overgrootmoeder niet de avontuurlijke heldin blijkt zoals familieverhalen haar hebben voorgesteld? Wat als je achter verzonnen imaginaties komt, net wanneer je op het punt staat een historische roman over haar te schrijven? Het overkwam auteur Kathleen Vereecken. De zoektocht naar de losse steken in haar stamboom leverde geen roman, maar een autobiografisch non-fictieboek op. De Beste Families is er zeker niet minder literair, beeldrijk of warmmenselijk om geworden.
Als lezer kun je alleen maar bewondering opbrengen voor de openheid en eerlijkheid van de schrijfster. 200 bladzijden lang mag je binnentreden in haar vertrouwde omgeving. Kom erin, drink iets, ga zitten. Met de herinneringen van haar moeder en grootmoeders als opstap zal ze de wereld van de genealogie binnenstebuiten keren. Het persoonlijke overstijgt ze al snel door vragen als: waarom blijven we familieverhalen doorgeven? Hoe betrouwbaar zijn ze? Wat als ze geen goednieuwsshow zijn? Familiemythes hebben zeker wel een functie. Ze geven ons een gevoel van continuïteit, vertellen ons dat het verleden op een vloeiende manier tot het heden heeft geleid. Ze versterken ons gevoel geworteld te zijn. Geven mee vorm aan onze identiteit. Maken ons bewust van onze plek in de wereld via de lijnen van onze familie. Maar het geheugen haalt graag streken met ons uit. Telkens wanneer we een herinnering oproepen, hertekenen we de werkelijkheid. We laten stukken weg, voegen iets toe. Het geheugen is een levend ding dat van vorm verandert, uitzet, krimpt. Dat liever samenhang creëert, dan dingen willekeurig laat gebeuren. Natuurlijk kunnen we de werkelijkheid niet veranderen, maar we kiezen wel de klemtonen die we al vertellend leggen. Beetje bij beetje wordt duidelijk wat we willen meenemen en doorgeven. Mythes uitkleden, het verhaal herschrijven en zo opnieuw betekenis proberen te geven, kan ongetwijfeld opluchten.
Genealogie is hip. Het zou na tuinieren de tweede meest beoefende hobby in de wereld zijn. Een intussen al wijdverbreid hulpmiddel is DNA-testing. Maar zet je schrap: soms stuit je op antwoorden die je zelfbeeld op zijn kop zetten, zoals een bevriende genealoog van de schrijfster overkwam. Is stamboomonderzoek niet meteen iets voor jou, De Beste Families zet je alvast aan om de overgeleverde verhalen in je eigen clan verder uit te pluizen. En plots overvalt je ook de vraag: wat zullen mijn nakomelingen mogelijks ooit over mij fabuleren? Want niemand kan zich aan de carrousel onttrekken, familieverhalen vertellen blijkt een krachtig energetisch systeem. Misschien wel één van de laatste vormen van mondelinge vertelcultuur?
Autobiografische non-fictie is een weinig betreden literair pad. Het ontzettend goed geschreven De Beste Families van Kathleen Vereecken krijgt in mijn boekenkast een favorietenplek naast De geest geven van Hilary Mantel, Zwarte melk van Elif Shafak, Een beer in bontjas van Hafid Bouazza, Caravandagen van Evelien De Vlieger.
