Als het goed fout gaat

Omdat de vorige boeken in haar Kopenhaagse Trilogie Kindertijd en Jeugd heetten, verwacht je Volwassenheid, maar je krijgt Afhankelijkheid als titel van het laatste deel. Dat overigens niet bij haar dood - het is een autobiografische kroniek - eindigt, maar ruim er voor. De laatste, pijnlijke jaren gingen ik schrijven, maar alle jaren van haar leven één enkele uitzondering niet te na gesproken, waren pijnlijk. De laatste jaren, dus, van haar leven worden in een meer verhulde fictievorm verteld.

Afhankelijkheid heet oorspronkelijk in het Deens Gift, een verwijzing naar de drugs in haar lichaam. Maar het woord betekent ook 'getrouwd' of 'echtgenoot'. Een toxisch huwelijk, met andere woorden. Drie toxische huwelijken moet dat zijn, als je het doorheen Ditlevsens leven overschouwt. Zelfs het vierde huwelijk werd na een heel goede periode nog problematisch, en mondde in een vierde scheiding en een nieuwe uiteindelijk gelukte zelfmoordpoging uit.

Dit boek focust op het derde huwelijk. Haar psychotische echtgenoot en medicus Carl slaagt erin Tove helemaal van hem afhankelijk te maken (de titel!). Dat kost hem niet eens zoveel moeite, voor een vrijgevochten vrouw. Want al snel isoleert hij haar totaal van haar sociale kring en maakt hij haar een willoos slachtoffer van de pijnstillers pethidine en butalgan. Ditlevsen is nogal gevoelig voor verslavingen, waaronder die aan mannen, en aan middelen allerhande.

Pas op het moment dat ze een meer dood dan levend skelet met 'luciferachtige armen en benen' geworden is, wordt ze voorgoed van hem weggenomen en belandt langdurig in de psychiatrie.

Op de verslaving en het afkicken en het hervallen zoomt het tweede deel van Afhankelijkheid in. De onomwonden beschrijving van de cold turkey hakt er ook nu nog in, en zal in de jaren zeventig, toen het boek verscheen, zeker gensters geslagen hebben. Van een verslaving genees je nooit helemaal, zo blijkt. Ook dat is een ontluistering.

Het ontbreekt Ditlevsen aan mededogen met zichzelf. Maar niet aan zelfinzicht. Je moet weten dat de trilogie tot stand kwam toen ze nog in behandeling was in de inrichting. Het boek was er ongeveer in de tijd dat ook One flew over cuckoo's nest, de film over het leven in een psychiatrische inrichting, verscheen en je herkent er dezelfde verdoving door en afhankelijkheid (!) van de goodwill van de (sadistische) verplegers in.

Het - euh - gekke aan de structuur van dit boek is dat heel die ellende pas halfweg begint en dat het eerste deel een voor Ditlevsens doen gelukkige periode beschrijft. Ik ben zelf nog niet afhankelijk van, maar wel al verslaafd aan Ditlevsens boeken en stijl. Nog twee vertaalde boeken te gaan. Ze liggen klaar, ik kan er niet van af blijven.