Je zal maar de dochter van zijn

Autobiografie van mijn moeder is een titel met een innerlijke tegenspraak die tijdens het lezen helder wordt. De oorspronkelijke Engelse titel is eenvoudiger, The Book of Mother. Het levensechte boek over een psychisch ziek hoofdpersonage greep me erg aan, maar waarom zou ik het er met de gentleest lezer over hebben?

Het antwoord is omdat het naast thematisch ook qua vormgeving en vooral qua literaire uitwerking uitzonderlijk is. Autobiografie van mijn moeder is autofictie. De naam van de centrale figuur is de echte naam van het hoofdpersonage. Het is tot in detail het waar gebeurde leven dat verteld wordt. In de drie delen varieert het vertelstandpunt. In het middelste deel is een alwetende verteller aan het woord die inzoomt op de moeder zelf. Het boekdeel ervoor en erna wordt verteld vanuit de ogen van Violaine, de jongste van twee dochters van de mama, Catherine. In het eerste deel is ze een jonge tiener, in het laatste een volwassene.

Ook die namen, van de moeder, de twee dochters, en alle andere nevenfiguren zijn de echte namen. Het leven van de jongste zus Violaine is twee druppels water dat van de auteur. Na 19 jaar als Parisienne verhuist ze voor de volgende twee decennia naar New York waar ze in de kunst business aan de slag gaat.

In het laatste deel kijkt Violaine terug op en maakt ze een analyse van (de fatale afloop van het) leven en persoonlijkheid van Catherine. In het eerste deel was Violaine een jonge tiener in een disfunctioneel gezin van twee ouders die zich van de omgangsvormen niets aantrokken. De opvoeding is anders is het minste wat je kan zeggen. De kinderen krijgen (zelfs ongewenst) grote vrijheid en zijn soms hinderlijke bijfiguren in het egocentrische leven van papa en mama.

Mama gaat zich te buiten aan losbandige en gevarieerde seks en relaties. Ook papa rijdt vaker wel een scheve schaats dan niet. Het is een open relatie waarbinnen de kinderen op zoek naar zekerheden telkens een nieuwe context en weinig of geen structuur voor zich krijgen. Hun mama verandert zes keer van naam in haar leven, om maar één voorbeeld te geven.

Mama Catherine heeft een jeugdtrauma opgelopen en is ook met een erfelijke psychische problematiek opgezadeld. Ze is meestal extatisch en hyper, maar vervalt telkens weer in periodes waarin ze met zelfmoordgedachten rondloopt. Medicijnen, nicotine, alcohol en libertaire sex ontwrichten haar wankele evenwicht. De mama haar geestestoestand slingert tussen boordevol zelfvertrouwen en een zorgwekkend laag zelfbeeld. Om haar tegen de familie en zichzelf te beschermen wordt ze meer dan eens in de psychiatrie opgenomen.

Verrassend is hoe aan het einde Violaine haar trouw, liefde en trots ten opzichte van haar moeder uitspreekt. Kinderen neigen tot onvoorwaardelijke en onredelijke sympathie en bewondering voor hun ouders.

Dit debuut van Violaine Huisman werd terecht geprezen door de kritiek en de lezer en kwam terecht op de longlist voor de Booker Prize. Het tweede boek van de auteur is er ondertussen in het Frans. Het focust op de vader, die evenmin spoort. Ik kijk uit naar de vertaling.