Een tijdloze epos

Het klassieke boek De druiven der gramschap stond al jaren ongelezen in mijn boekenkast. Telkens weer schoof ik deze klepper voor me uit. Pas nu de Verenigde Staten in ijltempo veranderen onder het regime van president Trump, werd mijn nieuwsgierigheid gewekt.

In De druiven der gramschap beschrijft John Steinbeck de familie Joad, keuterboeren uit Oklahoma die proberen te overleven tijdens de Grote Depressie van de jaren '30. Extreme droogte en mislukte oogsten, maar vooral de opkomst van grootschalige, geïndustrialiseerde landbouw, dwingen hen hun land te verlaten. Samen met honderdduizenden anderen trekken ze naar het zogenaamd beloofde land: Californië. Via de beroemde Route 66 begint een lange tocht vol tegenslagen, honger en ontbering. Toch blijft de droom overeind: werk, voedsel, onderwijs, een eigen huis.

Eenmaal aangekomen wacht echter de grote ontgoocheling. Er is nauwelijks werk en de zogenaamde Okies worden gezien als een bedreiging. Ze worden voortdurend opgejaagd, met of zonder geweld. De overvloed aan werkwilligen leidt tot uitbuiting, quasi-slavernij en harde discriminatie omwille van hun armoede en afkomst. Tegelijk is dit ook een verhaal over veerkracht, samenhorigheid, doorzettingsvermogen en menselijke empathie. Voor mij is moeder Joad de krachtigste figuur in het boek: zij blijft zorgen, beslissen, hopen en liefhebben, wat er ook gebeurt.

John Steinbeck onderbreekt het verhaal regelmatig met korte, beschouwende hoofdstukken waarin hij de gebeurtenissen plaatst binnen de bredere economische en sociale omwentelingen in Amerika. Die sociale geschiedenis beschrijft hij op een kritische en geëngageerde manier — een houding die hij vandaag ongetwijfeld ook zou aannemen.

Als lezer voelde ik me sterk verbonden met de verschillende familieleden. Tegelijk herkende ik hoe in dit verhaal de kiemen worden gelegd voor het huidige Amerika, waar het recht van de sterkste steeds vaker de bovenhand lijkt te nemen.

John Steinbeck ontving voor dit boek de Pulitzerprijs en werd in 1962 bekroond met de Nobelprijs voor Literatuur voor zijn hele oeuvre.