Met Sargent naar Barnes: Een herontdekking van Dr. Pozzi
Tijdens de kerstvakantie bezocht ik de schitterende tentoonstelling John Singer Sargent. Éblouir Paris. Tussen alle imposante portretten bleef vooral één doek me bij: Dr. Pozzi at Home, het iconische schilderij dat prijkt op de cover van De man in de rode mantel van Julian Barnes. Dat indrukwekkende beeld van de zelfverzekerde arts in zijn fluwelen rode kamerjas was voor mij de aanleiding om Barnes’ boek opnieuw te lezen. Die herlezing werd een onverwacht rijke ervaring.
Barnes vertrekt van het portret van Samuel Jean Pozzi, een briljant en pionierend gynaecoloog uit de fin de siècle, en ontrafelt vanuit dat ene schilderij een fascinerend web van verhalen. Met zijn kenmerkende elegantie en speelse eruditie plaatst Barnes Pozzi midden in de bruisende, decadente en soms chaotische wereld van de Belle Époque. Hij toont hoe een arts met burgerlijke afkomst zich een weg baande naar de hogere kringen van Parijs, zonder zijn professionele integriteit of nieuwsgierigheid te verliezen.
Meeslepend wordt het boek vooral door de wijze waarop Barnes het leven van Pozzi onderzoekt en tot leven wekt: niet als een sluitende reconstructie, maar als een mozaïek van details, vermoedens en perspectieven. De auteur beseft dat sommige aspecten voorgoed aan onze blik ontsnappen, maar precies dat maakt zijn zoektocht des te boeiender. Barnes verkent Pozzi’s medische innovaties – zijn inzet voor antiseptische chirurgie, zijn bezoeken aan de Mayo Clinic in Amerika, zijn vooruitstrevende visie op vrouwengezondheid – met warme bewondering. Tegelijk plaatst hij de man in zijn tijd, waarin persoonlijke zwier en publieke vooruitgang soms ongemakkelijk naast elkaar bestonden.
De sociale kringen waarin Pozzi zich bewoog komen sprankelend tot leven. John Singer Sargent, die hem zo meesterlijk portretteerde, duikt op naast figuren als Oscar Wilde en tal van kunstenaars, schrijvers en estheten die het culturele leven van Parijs vormgaven. Ook de excentrieke graaf Montesquiou, vermoedelijk model voor Prousts Baron de Charlus, en de kunstminnende prins de Polignac kleuren het verhaal. Hun vriendschappen, invloed en onderlinge spanningen schetsen een levendig beeld van een Europa in volle beweging.
Barnes aarzelt niet om ook de complexiteit van Pozzi’s persoonlijkheid te tonen. Zijn toewijding aan vrouwengezondheid staat in contrast met zijn reputatie als onvermoeibare vrouwenverleider – iets wat zijn vrouw en dochter zwaar moet hebben getroffen. Onder de vermoedelijke geliefden duikt ook de naam van Sarah Bernhardt op, wat de mengeling van glamour en controverse rond Pozzi alleen maar versterkt. Toch blijft het portret dat Barnes schetst sympathiek, genuanceerd en menselijk.
De man in de rode mantel is meer dan een biografie; het is een elegante wandeling door een tijdperk dat zowel schitterend als rusteloos was. Barnes nodigt de lezer uit om zich onder te dompelen in de cultuur, kunst en ideeën van de Belle Époque, en toont hoe rijk het verleden kan zijn wanneer je het met nieuwsgierigheid benadert.
De man in de rode mantel verdient zonder twijfel een warme aanbeveling. Mijn herlezing, ingegeven door dat ene hypnotiserende portret van Sargent, bood me zowel herkenning als nieuwe inzichten — en maakte het bezoek aan de tentoonstelling alleen maar betekenisvoller.
