Intrigerende familiesage

Een intrigerende roman, deze familiesaga die zich afspeelt aan het begin van de vorige eeuw. Wat vooral boeit, is de uitzonderlijke positie van het gezin, dat zichzelf omschrijft als excentriek, artistiek en arm — en zich daardoor buiten de maatschappij plaatst.

De vader is een gerenommeerd journalist, maar gokverslaafd. De moeder is een getalenteerde pianiste die haar carrière heeft opgegeven voor het huishouden en de opvoeding van vier kinderen. De oudste dochter, Cordelia, stort zich verbeten op de viool, hoewel ze er geen talent voor heeft. Dat talent bezitten haar twee jongere zussen wél, zij het voor piano. De jongste, Richard Quinn, is een geestige en intelligente jongen die overal een oplossing voor weet.

Wat opvalt, zijn de ambivalente gevoelens tussen de gezinsleden en de centrale rol van de moeder. Hoewel het verhaal verteld wordt vanuit Rose, een van de dochters, draait alles om hun mama. Ze loopt voortdurend sjofel en bezorgd rond, en de kinderen lijken hun leven volledig af te stemmen op haar gemoedstoestand. Ze geeft hun muziekles, reikt waarden aan, maar belaadt hen tegelijk met haar eigen zorgen: over haar man, over Cordelia’s falende vioolspel, over de mensen die ze uit noodzaak in huis haalt en die haar tegelijk uitputten.

Al deze elementen isoleren het gezin. De kinderen vinden moeilijk aansluiting bij de buitenwereld, al lijken ze zich daarbij neer te leggen — behalve de oudste. Cordelia wordt door haar zussen gehaat om haar schrille vioolspel. Wanneer een vioollerares het voor haar opneemt en optredens buitenshuis regelt, brengt dat verlichting in huis, maar het blijft wrang. Cordelia wil uiteindelijk maar één ding: verdwijnen uit het gezin waar haar spel — en bij uitbreiding zijzelf — ongewenst is.

Het gezin raakt betrokken bij een moordzaak in de buurt en vangt de getroffenen op. Dat doen ze ook met een nicht en haar dochter, die door toedoen van de vader in hun eigen gezin in een benarde situatie zijn beland. Hoewel deze vrouwen zich ongelukkig voelen en zich moeilijk aanpassen, worden ze warm onthaald in het gezin Aubrey.

De vader werpt zich in de moordzaak en voorkomt dat een buurvrouw wordt opgehangen. Dat levert hem lof op, maar toont ook zijn duistere kant: hij heeft er zelfs een gevangenisstraf voor over. Niet zozeer uit liefde voor zijn gezin, maar uit trouw aan zichzelf. Die dubbelheid doordringt de hele roman: liefde en zorgzaamheid gaan hand in hand met gekwetste trots en onderdrukte frustraties, die zich uiten in dubbele bodems, onsamenhangende waarheden en idealiseringen.

Thema’s als de vroege volwassenheid van kinderen en de kinderlijkheid van volwassenen, de impact van gokverslaving op een gezin, hypocrisie en sociale vernedering in de vooroorlogse periode worden indringend uitgewerkt. Hoe een patriarchale samenleving het lot van een vrouw bepaalt is schrijnend. En wellicht heeft Rebekka West ook dit willen duidelijk maken als feministe.

Rebecca West tekent haar personages diepgaand en fijnzinnig. Hun innerlijke wereld lees je af aan houdingen, kleren, gebaren — aan kin, wangen en armen. Meesterlijk en intens genietbaar.

Sommige lezers zullen de roman misschien wijdlopig vinden, maar ik heb juist genoten van de uitvoerige observaties en de scherpe mensenkennis van Rebecca West.