Verhalen vol mededogen over patiënten en hun hersenaandoening

Het bijzondere aan Hersenvensters is het inlevingsvermogen van auteur en neuroloog Michel van Putten. Ik heb gedurende een aantal jaren wat ik noem 'hersenboeken' verslonden. Ik las met veel plezier alle wonderlijke verhalen over patiënten, over medische afwijkingen, of over merkwaardige veranderingen in levens van mensen die met een impact op hun brein te maken kregen.

Daarin - in het vertellen van die verhalen - is dit boek niet zo anders dan de vele met anekdotes en cases geïllustreerde en verlichte wetenschappelijk onderbouwde beschrijvingen van onze grijze materie en de afwijkingen die zich daar kunnen voordoen. Accuraat maar ook niet zo anders dan in andere geschriften is het onvermijdelijke stuk medische uitleg.

Het onderscheid zit hem in de patiënt - dokterrelatie die in Hersenvensters aan bod komt. In de tekst van de neuroloog zweemt soms tientallen jaren na de feiten nog altijd spijt door omdat een patiënt die ook een fijn mens was niet afdoende geholpen is kunnen worden. Het is, als je het vanop een afstand bekijkt, wonderlijk dat een chirurg die dagelijks meerdere zieken ziet - gedurende een medische loopbaan moeten dat er over de duizend zijn - zo'n levendige en persoonlijke herinneringen overhoudt aan sommige van de zieken.

De verhalen zelf zijn niet eens zo speciaal, ze zijn alleszins minder spectaculair dan pakweg die van Oliver Sacks, die je wel kent van The man who mistook his wife for a hat. Het gaat van Putten dan ook niet om een rariteitenkabinet van wezens aangetast door een hersenafwijking. Het gaat hem net om het omgekeerde: dat patiënten mensen zoals jij en ik zijn, die - soms toevallig - getroffen worden door iets waar ze heel vaak geen schuld aan hebben, zoals een herseninfarct of een genetische afwijking.

Of de ziekte van Parkinson. Ik pik deze laatste er uit omdat ik, zoals zowat ongeveer iedereen van mijn leeftijd (zestigplus), in mijn dagelijkse omgang met vrienden en familie te maken krijg met Parkinson. En omdat ik hun dagelijkse struggle zie. Dankzij van Putten begrijp ik hoe kleine dingen niet meer kunnen, zo moeilijk te verwerken en zwaar om dragen kunnen zijn.

Van Putten is het soort neuroloog die tekeningen van patiënten krijgt of briefjes en die dan uithangt. Of bij wie mensen met een hersenziekte het vertrouwen en de aandacht vinden om meer van zichzelf te laten zien dan de symptomen. Zo ben ik bijzonder getroffen door de ambiguïteit die hij beschrijft als hij enerzijds opgewonden geraakt van een bijzondere medische case en tegelijk verdrietig omdat het fenomeen de patiënt, de mens in kwestie opzadelt met angst, onzekerheid of een gevoel van verlies.

Ook neurologen zijn mensen bij wie dopamine en andere neurotransmitters aan de slag zijn. Mensen met een talent, een passie en een empathische kant. Sommigen onder hen kunnen daar heel gepassioneerd verslag van doen. Zo iemand is de auteur van dit heel leesbare populair wetenschappelijke werk.