Ik was bang voor haar woorden, tot Johnnie Walker mij regelrecht in mijn lezershart trof.

‘Speechles’ is zowat het beste begrip waarmee ik net de laatste pagina van Johnnie Walker dichtsloeg.

Ik had tot op heden nog geen enkel boek van Palmer gelezen. Je kan echt niet alles lezen wat je wil en als ik eerlijk moet zijn dan was er ook ‘iets’ dat mij steeds tegenhield om Palmers werk te lezen. Toen ik deze prachtige uitgave toch opensloeg wist ik nog steeds niet waarom. Ik weet het nu wel. Zelden heeft een boek mij zo diep geraakt, ik ben er niet goed van… Ik was bang van haar werk, bang van haar woorden. Een ongegronde angst weet ik nu.

Over dit autobiografisch verhaal dat er best zoals ze zelf aangeeft een kan zijn dat het niet is omdat we onze herinneringen laten kleuren door alles wat ons in ons leven bezig houdt verspil ik geen woorden, er zijn de voorbije weken genoeg interviews over verschenen. Maar terwijl ik dit schrijf en het bewust kort wil houden spookt Johnnie Walker iets te veel doorheen mijn hoofd.

In ‘Johnnie Walker’ onderzoekt, beschrijft ze haar jeugd in een hecht maar voor die tijd wel apart gezin jeugd in Nederlands Limburg. Daar ligt de oorsprong van haar onvoorwaardelijk denken, haar fanatiek schrijverschap en haar destructieve vriendschap met Johnnie Walker, waar ze ruim veertig jaar mee opgezadeld zat. Maar er is meer, veel meer te lezen in dit heel openhartig relaas waar zij zich wel erg kwetsbaar opstelt en er daardoor ook onverzettelijk staat. Ze linkt terugblikkend haar leven aan non-fictieve personages die via anderen of eigen interesses in haar denken binnendrongen.

De verbondenheid tussen deze figuren ligt bij Palmen vooral in een gedeeld verlangen naar autonomie, gecombineerd met een diepe angst voor verlatenheid. Johnnie Walker was voor haar veertig jaar lang haar ‘liefste vijand’: een verslaving die haar tegelijk beschermde tegen de afhankelijkheid van anderen en haar toeliet de eenzaamheid te verdragen.

In Ulrike Meinhof, haar ‘schaduwzus’, herkent Palmen haar eigen rigide absolutisme en onbuigzaamheid: Meinhof vertegenwoordigt tegelijk wat zij zelf had kunnen worden én wat zij uiteindelijk niet wilde zijn. “Je kiest of je het huis doorheen de voordeur of de achterdeur het huis verlaat”. (Vrij genoteerd uit haar boek)

De seriemoordenaars Jeffrey Dahmer en Dennis Nilsen passen in datzelfde denkraam: volgens Palmen waren ook zij zo bang om verlaten te worden dat ze hun slachtoffers liever doodden dan hen te verliezen. Voor haar raken ‘killing for company’ en verslaving aan dezelfde onderliggende angst voor verlatenheid.

Johnnie Walker, Meinhof, Dahmer en Nilsen fungeren in Johnnie Walker als verschillende uitersten van één psychologisch thema: de paradox dat de behoefte aan absolute autonomie voortkomt uit de angst om anderen te verliezen, en dat die angst kan leiden tot zelfdestructie, radicalisme of zelfs vernietiging van de ander.

Naast dat zwaar schrijversgeweld duikt er echter een warm en empathisch terugdenken aan haar ouders en haar broers. Waar ik, als ik er nu bij stil sta, opnieuw een hele alinea zou kunnen aan weiden. Er zit doorheen al die prachtige zinnen, die ik soms opnieuw las om ze terdege te begrijpen, veel emotie. Soms verborgen, soms hard openhartig bloot.

Zoals ik eerder al zei doet dit boek veel met mij, waarschijnlijk omdat het een leeftijdgenoot is die in een gelijklopende tijdsperiode opgroeide. Het zet mij terug aan het denken over wat leven is. Ik weet het niet, maar ik leef.

Ik ben niet meer bang van haar woorden, Ik ga binnenkort starten met ‘De wetten’.