Waar ligt ons begin, ons midden, ons einde?

Het boek Begin, midden, einde gaat over de moeilijkheid van precies die woorden: wat is een midden, wat is een einde, waar begint een verhaal? Aan het begin van het verhaal (en dan maak je even abstractie van of dat wel wérkelijk het begin van het verhaal is), is een vrouw net gescheiden van haar man en wil ze opnieuw beginnen met haar dochter. Een andere plek, een ander leven, een ander verhaal. Eindes vinden we maar verschrikkelijk, dus op het moment dat iets eindigt, zijn we vooral op zoek naar een nieuw begin, een dat we zo snel mogelijk kunnen aanvangen. Een tabula rasa, we willen doen alsof alles wat vooraf ging gewoon niet meer bestaat, alsof het een ander verhaal betreft dat niet meer bij ons hoort. Maar in feite zitten we altijd gewoon in het midden. Dat betekent niet dat we vastzitten, al denkt het hoofdpersonage uit Luiselli’s boek dat uiteindelijk wel.

Zij trekt naar haar lange en zware scheiding op een dwaaltocht door Europa, om uiteindelijk met haar dochter op Sicilië te eindigen, waar de dreiging van een uitbarstende vulkaan hen de hele tijd boven het hoofd hangt. Op Sicilië lijk je samen met het hoofdpersonage te beseffen dat het midden nog zo erg niet is: het biedt rust, je kan even rond je kijken en nadenken over wat je nu werkelijk wil. Maar dat is zonder de dochter gerekend, die het verhaal voortstuwt naar een einde dat al bij al toch relatief onverwacht is. De dochter krijgt gaandeweg haar eigen, belangrijke stem, zodat ook hier de vraag weer naar boven rijst waar het begin, midden en einde nu juist ligt. Is het midden van de moeder het begin van de dochter? Is het einde van de moeder ook weer gewoon een nieuw begin voor hen beide? En dan is er ook nog de grootmoeder aan de andere kant van de oceaan, die het midden van haar leven lijkt te vergeten en steeds onheilspellendere eindes voor de wereld lijkt te zien.

Het boek bestaat zo uit drie sterke vrouwenstemmen die elk deel worden van het verhaal en elk in hetzelfde en tegelijkertijd verschillend tijdsschema lijken te opereren. Begin, midden, einde is een wonderlijk boek over hoe tijd en verhaalkunde met elkaar in dialoog gaan. Bijna fragmentarische geschreven geeft het de indruk de tijd te willen stilzetten - na honderd bladzijden lijkt er amper een uur aan vertelde tijd voorbij te zijn gegaan - en daardoor vertraag je als lezer ook. Met de vele verwijzingen. Naar klassieke literatuur, mythologie en filosofie, kreeg ik zelf vooral veel zin om te mijmeren, mooie passages over te schrijven, zelf mijn gedachten te ordenen en opnieuw Plinius de Jongere ter hand te nemen. Toch is het boek niet louter essayistisch, zoals gezegd wordt de plot werd degelijk aangejaagd door de dochter en uiteindelijk relatief verrassend afgewikkeld. Is het een instant klassieker, zoals op de flap geschreven staat? Wie weet! Begin, midden, einde is in ieder geval een boek dat ik mezelf zeker nog eens ter hand zie nemen.