Een overdonderende kroniek van verval en verlangen
Sommige romans lees je met bewondering. Andere met ontzag. Lázár van de Zwitserse jonge twintiger Nelio Biedermann liet mij volledig overdonderd achter. Ik las de roman in het Duits maar intussen is hij gelukkig ook in Nederlandse vertaling beschikbaar waardoor meer lezers nu de kans krijgen om dit uitzonderlijke boek te ontdekken.
Biedermann vertelt in Lázár de geschiedenis van een Hongaars adellijk geslacht tegen de achtergrond van de ondergang van de Donaumonarchie en de gewelddadige twintigste eeuw. Dat klinkt ambitieus - en dat ís het ook. Over drie generaties heen volgen we een familie die langzaam maar onverbiddelijk alles verliest: bezit, status, illusies, zekerheden, geliefden, vaderland. Wat begint in een aristocratische wereld van kastelen, etiquette en traditie, eindigt in ballingschap en ontworteling.
Maar Lázár is veel meer dan een historische familieroman. Het is vooral een boek van taal, sfeer en zintuiglijkheid. Vanaf de eerste pagina’s viel ik voor Biedermanns stijl: rijk, muzikaal, beeldend, maar nooit overdadig. Hij schrijft met een intensiteit die je als lezer volledig meesleept. Zijn zinnen hebben iets bedwelmends; ze lijken tegelijk klassiek en verrassend modern. Je voelt verwantschap met schrijvers uit Midden-Europa, met de melancholie van Joseph Roth of de weelderige sensibiliteit van Thomas Mann, maar toch klinkt deze stem volstrekt eigen en eigentijds.
Bijzonder indrukwekkend is ook hoe sterk emoties lichamelijk aanwezig zijn in deze roman. Liefde, verlangen, verdriet en verlies worden geen abstracte gevoelens, maar krachten die mensen letterlijk uit hun evenwicht slaan. Personages geven zich over aan begeerte, wanhoop of nostalgie alsof ze door de geschiedenis én door hun eigen verlangens voortgestuwd worden. Daardoor krijgt de roman iets koortsachtigs, haast onweerstaanbaars.
Ook de literaire gelaagdheid van het boek maakte indruk op mij. Overal duiken echo’s op van andere schrijvers: Virginia Woolf, Proust, Schnitzler, Goethe, Simone de Beauvoir. Maar die verwijzingen voelen nooit geleerd of gratuit aan. Ze maken deel uit van een wereld waarin cultuur, literatuur en beschaving langzaam afbrokkelen onder het geweld van oorlog, fascisme en stalinisme. Niet alleen een familie gaat ten onder, maar een hele geestelijke wereld.
En toch is Lázár nergens afstandelijk of cerebraal. Integendeel. Ondanks de historische breedte en de vele personages bleef ik voortdurend emotioneel betrokken. Biedermann bezit het zeldzame talent om grootse geschiedenis en intieme menselijke ervaringen naadloos met elkaar te verweven. Zijn roman heeft vaart, spanning en een enorme emotionele kracht.
Dat dit alles geschreven werd door een nog jonge auteur maakt de roman des te indrukwekkender. Zelden las ik een tweede roman - Anton will bleiben uit 2023 is zijn debuutroman - die zo zelfverzekerd, rijp en stilistisch trefzeker aanvoelt. Lázár is een boek dat je volledig opslorpt en nog lang blijft nazinderen nadat je de laatste bladzijde hebt omgeslagen.
Voor mij is dit zonder twijfel een van de meest indrukwekkende, maar ook een van de dierbaarste romans die ik de voorbije jaren heb gelezen. Zelden ben ik zo volledig opgegaan in een boek, zo meegesleept door taal, sfeer en verhaal. Wat een stijl. Wat een rijkdom. Wat een leeservaring. Een absolute aanrader - en vooral: graag meer van dat!
