Het eindigt nooit
Slotdeel vijf - titel: Het einde en het begin - van het vijfluik M van Antonio Scurati over leven, loopbaan en tijdperk van Benito Mussolini ligt In lijn met de vorige vier boekdelen. Hoe kan het ook anders? Scurati gebruikt ook hier zijn typerende weidse vertelstijl. Zinnen waaieren uit. Variatie wordt op variatie gestapeld. Variaties op een thema. Scurati's boeken zijn een taalfeest voor wie van barok taalgebruik houdt. Van synoniemen en van opsommingen.
Ik ben normaal niet zo iemand, maar hier klikt de schrijfstijl wonderwel in elkaar met de figuur over wie verteld wordt. Een nogal wijdlopende, gelijkhebberige en uitleggerige Mussolini. Alleen: Mussolini is in de herfst van 1943 wanneer dit boek aanvangt, al uit zijn functies ontheven en zal niet lang daarna een soort van huisarrest krijgen opgelegd door de Führer. We krijgen Mussolini te zien als een uitgebluste ex-leider.
Hij blijkt over het paard getild. Hij was groots - op zijn manier - toen hij opportunistisch de macht kon grijpen in een in anarchie verzeild Italië. Hij wordt nu heel klein nadat hij zijn kaarten blijkt te hebben overspeeld. Iedereen keert zich van hem af. Op het wereldtoneel, maar ook privé. Normaal is dat. Mussolini heeft in zijn jarenlange bubbel iedereen verwaarloosd, indien al niet verraden om het grote ideaal: 'zijn' ideaal, de absolute heerschappij.
Waarom er dan bijna een eeuw later nog vijf boeken - een schrijversleven, in feite - aan hem gewijd moeten worden? Om historische redenen. Niet alleen om de persoon van Mussolini, maar om een tijdperk in Italië dat er diep ingehakt heeft. En wie weet ook wel omwille van de parallellien met vandaag.
Zwakke leiders, die geneigd zijn narcisten naar de mond te praten, maar de gevolgen ervan niet voldoende inschatten, waren er toen en nu. Een voedingsgrond van ontevredenheid bij de genegeerde bevolking ook. Een voedingsbodem voor sterk niet-democratisch leiderschap. In sommige middens noemt men het vergoelijkend verlicht despotisme. Alleen is over die verlichting wel wat scepsis.
Heb je een paar honderd uren ter beschikking - been gebroken?, operatie ondergaan? ... - dan kan je met heel veel literair en intellectueel genoegen zwelgen in ongeveer 3.000 pagina's taalrijkdom en historische rijkdom over Mussolini en het tijdperk van het fascisme in Italië.
