Pleidooi voor zij die voor zijn en tegen zij die tegen zijn
De geschiedenis van de toekomst is altijd een golfbeweging geweest tussen rooskleurig en angstaanjagend. De tijden waarin we een utopische toekomst voor ons zagen, werden opgevolgd door dystopische visies en visioenen van geweld, hel en ondergang.
Ook in - zoals men het is gaan zeggen - 'tijden als deze' is er die golfbeweging tussen goede en dramatische perspectieven. Alleen lijkt het nu wel erg vlug te gaan met die ups en downs. Vandaag zien we het weer grauw in. Musk en Thiel niet, maar mensen met minder macht en impact en met minder nullen op de bitcoin rekeningen wel.
Gek om dit optimistische boek van Rutger Bregman vol positivisme te lezen. Het dateert nog maar van een paar jaar geleden, maar het straalt één en al geloof uit en vooruitgangsdenken. Geen spoor van destructieve AI of van autocraten.
Bregman vraagt zich af of er ook niet iemand ergens 'voor' is. De linkse reflex van 'tegen' de dingen te zijn, stoort hem. Tegen verandering, tegen vooruitgang, tegen wat tegenstanders voorstellen - uit principe. Zelf is hij een ferme gelover in de oplossingen van technologische en wetenschappelijke innovatie op de grote wereldproblemen, zoals klimaat en groene transitie. We hebben vaker betere resultaten bereikt dan we als doel vooropgezet hadden en dat zal nu niet anders zijn.
Dit vooruitgangsgeloof wil hij mee in daden helpen omzetten. Met een boek eerst, maar vervolgens ook met een school om talenten met geschikte attitudes de leerstellingen van morele ambitie bij te brengen, en daarna grootse moreel ambitieuze projecten te realiseren die de mensheid en het universum ten dienste zijn.
De koppeling van de noties moraliteit en ambitie is op zich al lovenswaardig. Bregman voegt daar iets extra's aan toe: kennis en ervaring overdragen om nog hogere doelen te halen. Wereldveranderende. Rolmodellen helpen om te inspireren en aan te moedigen om vol te houden. Bregman vertelt de cases van onterecht niet door iedereen gekende wetenschappers, ontdekkers en uitvinders. Zij zijn de nieuwe moreel ambitieuze generatie vooraf gegaan. Wie waren zij en hoe slaagden zij in hun opzet? Wat kunnen we van hen opsteken?
Bregman spreekt over de helden die polio uit de wereld geholpen hebben. Of de pokken. Die mogelijk maakten dat windenergie de gelegenheid creëerde om fossiele brandstof ooit overbodig te maken. En zo voort. De pleidooien van Bregman zijn in hoge mate aanstekelijk. De vraag is of ze niet naïef zijn in de toxische constellatie van uit de hand lopende AI en de narcistische ongeleide projectielen die onze wereldleiders worden.
Ik wil Bregman graag proberen te geloven. En hoop dat hij jonge mensen kan overtuigen met zijn opleidingen en kan inspireren met zijn cases. En kan helpen met zijn ondersteuning tot wereldverbeterende realisaties. Dan mag hij, zoals hij zelf te kennen gaf, stoppen met schrijven en publiceren, in functie van het hogere doel.
