De gezichten en de stemmen uit het martelrooster

Zoals ik nu bij gentleest.be mijn ei kwijt kan over boeken, kon ik vele jaren geleden en gedurende vele jaren mijn ei over muziek kwijt bij de website soundslike.be. Het principe kan je nog het best begrijpen aan de hand van een voorbeeld. Als je een lezer voor het eerst met Rosalia laat kennis maken, kan je in plaats van een uitleg met technische hocus pocus ook drie namen noemen van artiesten waar haar muziek op lijkt of naar verwijst. Rosalia sounds like Regina Spektor, Björk en Kate Bush. Zoiets.

Als je dat concept toepast op dit boek van Tove Ditlevsen kom je volgens mij uit bij Trainspotting. (En ook een beetje bij One flew over cuckoo's nest.) Het verschil zit hem in de verslaving. De psychotische patiënt in Trainspotting hoort vervormde stemmen en ziet vervormde gezichten tijdens zijn cold turkey of als hij vreselijk stoned is. Lise, het hoofdpersonage bij Ditlevsen, heeft een geestelijke stoornis, zoals ze het zelf noemt, en ook zij hoort boodschappen met stemmen van bekenden van haar in de buizenstelsels van verwarming en waterleiding, en ziet gezichten achter ventilatorroosters. Het martelt haar zieke geest, en is er een exponent van.

De manier waarop de auteur de mentale staat van haar hoofdpersoon, een kinderboekenschrijver met een writer's block en een mentale crisis, neerzet, is beklemmend en onweerstaanbaar tegelijk. Zoals een afhankelijkheid van pillen, of een reflex om problemen uit de weg te gaan, die problemen net groter maakt, en je dat weet en toch voor de verleiding bezwijkt.

Elk boek van Ditlevsen bespeelt met andere noten en vanuit een andere invalshoek weer dezelfde thema's. Het is geen fictie, en het is geen onverbloemde waarheid. Het heeft de sterkte van de twee.

Bij elk boek van Ditlevsen denk ik op het moment dat ik het neerleg weer even dat het het beste is wat ik al van haar gelezen heb. Maar dat is niet zo, bedenk ik dan onmiddellijk daarna. Haar boeken zijn even goed, ze zijn inwisselbaar qua literaire kwaliteit, maar behandelen telkens vanuit een ander perspectief een andere fase van een leven van iemand met een mentale nood. Het eigen leven van de auteur.

Dat het boek op een happy end eindigt, wanneer de geesteszieke auteur gezond verklaard wordt en uit de inrichting naar haar gezin mag terugkeren, is hooguit een tijdelijke gelukkige wending. Uiteindelijk neemt het leven toch weer een foute wending, en het loopt niet goed af, maar dat is dan voeding voor nog maar een ander Tove Ditlevsen meesterwerk.