Het verhaal van de Ander
Meestal lees ik een lange tijd in een dikker boek om er daarna nog kort bij stil te blijven staan. Wat is de stelling? Hoe is de redenering opgebouwd? Welke voorbeelden, welke argumenten, welke nieuwe informatie en nieuwe inzichten heb ik gekregen? Met het dunne nieuwe boekje van Karin Amatmoekrim is het net omgekeerd. Je hebt het snel uit, want haar sterk geformuleerd goed onderbouwde stellingen lezen als een trein. Vervolgens blijven die stellingen nog lang nazinderen. Confronterend.
Amatmoekrim is nog zo'n naam van een stem uit Nederland die ginds met gezag spreekt over onderwerpen waarover ze grondig nagedacht en zich ingelezen heeft, en die slimme, originele ideeën en redeneringen op een krachtige wijze formuleert. Aan deze kant van de grens - in Vlaanderen - weet nauwelijks iemand wie ze is.
Jammer alweer, voor Vlaanderen. In haar nieuwste boek heeft ze het over migratie, integratie, gelijkheid en ongelijkheid, aanpassen en zichzelf blijven of worden. Het oude liedje, zou je denken, maar ze doet het op een wijze zoals ik het nog nooit eerder bekeken had. De thematiek is niet nieuw, de invalshoek is dat wel, de uitkomst ook. We hebben een nieuw verhaal nodig over de Ander. Die Ander kan vele gedaantes aannemen. Die ook allemaal aan bod komen. Migratie, identiteit, seksualiteit. Hoe lastig is het begrip en verbinding tot stand te brengen met de Ander? In de loop van de argumentatie blijken die traditionele witte waarden, waar we vanuit gaan, al lang niet meer, of misschien zelfs nooit de vanzelfsprekendheid te hebben (gehad) die we er in ons denken aan verlenen.
Amatmoekrim formuleert glashelder en met een dwingende logica.
'Mensen zoals ik weten dat alles verandert, altijd, en dat aanpassing aan je omgeving een existentiële uitdaging is. Daarom ook vallen gratuite aanklachten als 'ze moeten zich maar aan ons aanpassen' dood naast ons neer. Je moest eens weten hoe vernederend vaak, hoe diepgaand, hoe zichtbaar ik me heb moeten aanpassen om ook maar een begin van acceptatie te ontmoeten.'
'Het Westen dat zegt vooruit te lopen op ideeën over vrede, democratie en mensenrechten, is zelf de grootste bedrieging voor precies die elementen. De waarheid is dat het Westen nooit de meest fatsoenljke, nooit de meest beschaafde van alle culturen was. Wel de meest gewelddadige, en de meest pretentieuze.'
Westerse beschaving? Dat lijkt me een goed idee, zegt de auteur mee met Gandhi. 'Een idee dat helaas in werkelijkheid niet méér is dan dat; een gedachteoefening'.
Een enkele keer schrijft Amatmoekrim iets over een op het eerste gezicht oppervlakkige vaststelling waar ik toch al lang mee worstel. Als voetbalpapa en voetbalfan vind ik oerwoudgeluiden, beledigingen, hooliganisme afschuwelijk. En begrijp ik het ook niet: in je eigen team maken bruine en zwarte spelers mee de dienst uit, en ondertussen ben je onverdraagzaam, denigrerend en zelfs ronduit racistisch tegenover dezelfde spelers bij je tegenstanders.
Het is wrok, zegt Amatmoekrim. Wellicht moeten we van daaruit beginnen om een nieuw aansprekend verhaal te maken over de Ander. Zodat de andere en de veranderende werkelijkheid ook in onze geesten tot verandering en aanpassing kan leiden.