Een pareltje van Ierse landschappen

Het land, de aarde waarop we leven, de omgeving die we dagelijks doorkruisen, is magie. Het beangstigt ons, het vervult ons met aanzien, het slaat ons neer, het maakt ons kapot en het ondersteunt ons. Zonder het land kunnen we niet leven. Het houdt ons al generaties lang, millennia aan een stuk, op de been. Dat verhaal wil Maggie O’Farrell vertellen met Land, een verhaal over een cartograaf die met zijn zoon een stuk schiereiland van wat we nu Ierland noemen, op gaat tekenen en op een van zijn winderige, regenachtige werkdagen op een klein bos botst, dat eerst zijn zoon betreedt en dan hijzelf. Dat stukje land verandert alles: de cartograafs kijk op zijn eigen omgeving, zijn eigen werk, zijn leefwereld, zijn geschiedenis.

Maggie O’Farrell pakt het alweer groots en tegelijkertijd subtiel aan. De lezer mag eerst Tomás (de cartograaf) en zijn zoon Liam volgen, maar krijgt beetje bij beetje inzicht in de andere leden van het gezin, tot zelfs de hond die hen halverwege het boek vervoegt. Die hond knoopt de familie dan weer vast aan de eerste mensen die het schiereiland millennia geleden bewandelden, van wie O’Farrell ook de korte levensloop vertelt. Zo krijgen we niet de geschiedenis van deze ene familie, maar van het land waarop ze leven. Door het land te beschrijven krijgt de lezer een overzicht over wat de bewoners van het verhaal zelf nooit kunnen zien: hoe de aarde eerst begroeid was met bossen en struiken, waar de rivieren liepen en hoe die opdroogden na een tijd, hoe bomen gekapt werden voor economische bedrijvigheid, hoe mensen elkaar bevochten, wie er stierf en hoe vervolgens het land weer veranderde zonder dat iemand daar ooit erg in had.

De personages uit O’Farrells verhaal waaieren uit over de wereld tot in Québec en Calcutta en ook daar verweeft de auteur het landschap op een prachtige manier met de levenswandel van de mensen die er doorheen gaan. Het is straf hoe een auteur zich weet in te leven in minstens zes verschillende personages en ze zo geloofwaardig weet neer te zetten dat je met hen allen evenveel meevoelt, en hoe ze tegelijkertijd ook een manier vindt om de setting zo nauwgezet weer te geven. Alleen al omwille van die setting is het boek een meerwaarde om te lezen, maar ik kon niet anders dan ook erg meeleven met alle personages. Het einde van het boek stelde me teleur juist omwille van het feit dat hun verhaal eindig is: ik wenste meer te weten over de personages, en ik wenste hen tegelijkertijd ook een ander toe. Maar daarin is Maggie O’Farrell juist goed. Ze geeft haar lezers niet altijd wat ze willen lezen, ze geeft juist een geloofwaardige levensloop voor mensen in een bepaalde tijd, in een bepaald land. Met een alziend oog, als van een god, benoemt ze hun verhaal en laat hen dan weer verdwijnen in de grote geschiedenis van onze veranderende aarde.