Een vrouw die een steen verlegde, niet zomaar een paar kasseitjes
Conny Braam? Nooit van gehoord ! Een boek van Conny Braam met haar levensverhaal? Dat hebben we niet in de winkel maar kunnen we wel bestellen voor u. Weet u wie Conny Braam is? Nee, dat was niet het geval.
Iedereen van leeftijd in Nederland die vertrouwd is met Nederlandse literatuur en al zeker iedereen vertrouwd met internationale politiek, zal met verbazing staan te kijken dat Vlaanderen deze auteur en activist niet blijkt te kennen. Meer dan tien literaire en historische boeken heeft ze geschreven. Ze wordt - terecht - geprezen als een multitalent. En nu is er dus haar memoir.
Conny Braam was tijdens de hoogdagen van de apartheid en van het verzet daartegen voorzitster van de Nederlandse anti-apartheidsbeweging. Ze was nogal bijdehands en Nederland kreeg de reputatie van het best georganiseerde en meest onverzettelijke en actieve anti-apartheids front te zijn. Daarover getuigt Braam in haar levensverhaal.
De focus ligt natuurlijk helemaal op de strijd voor zwarte bevrijding en medezeggenschap. Maar er moest een lange weg afgelegd worden. Manifestaties, boycotacties en handtekeningenacties waren het kleine grut. Daarna werd ze door de top van het ANC - de verboden multiraciale oppositiepartij - gevraagd om actiever in de rebellie te gaan. Braam nam het heft in handen om Operatie Vula te starten. Dat kwam neer op het op clandestiene wijze proberen binnenloodsen in Zwart-Afrika van verzetsstrijders en hen voorzien van een nieuw uiterlijk, nieuwe identiteit en paspoort, geld, kleren en meer dan eens ook wapens. Zuid-Afrikaanse vrijheidsstrijders klaarstomen voor het ondergrondse verzet. Niet iets waar je je hand voor omdraait.
Het siert Conny Braam de activist en de schrijver dat ze daar onbevangen en onpretentieus over vertelt. Vooral ook over hoe hard het was om het te combineren met een min of meer gewoon leven. Hoe het ten koste ging van een stuk van haar eigen identiteit, van vriendschappen, van een intiem privé-leven. Hoe hard het emotioneel inhakte. Hoeveel verdriet er gepaard ging met alweer een mensenleven van iemand uit haar omgeving dat kapot gemaakt werd.
Conny Braam liep in de kijker omdat ze één van de weinige leidinggevende vrouwen was, maar ook en vooral omwille van haar energie, daadkracht en menselijkheid. Hoe hard het leven waar ze deel van uitmaakte ook is, er is plaats voor emoties en humor. Het is de rasverteller Conny Braam die vertelt over haar in een liefdesrelatie uitgelopen one night stand met de linkse burgemeester Ken Livingstone van Londen, die, als ze hem na lange tijd weer enkele dagen voor zich had, de eerste 48 uur van pure vermoeidheid en stress slapend doorbracht.
De douanes en luchthavens van Maputo, Harare, Maseru kende Braam als haar achterzak. Ze wist hoe link het was in beeld te zijn bij de Zuid-Afrikaanse autoriteiten. Er werden bij herhaling pogingen gedaan om haar koud te stellen. Vergiftigingspogingen zoals we die vanuit Rusland nu kennen, waren ook toen eind jaren tachtig al bekend.
Vandaag is Conny Braam een krasse zeventiger die met gemengde gevoelens terugkijkt. Over de blijvende armoede, de toegenomen corruptie en de zelfverrijking ook van ANC is ze niet gelukkig, ook niet met een individualistische en liberale tendens in de maatschappij die vloekt met haar collectivistische ideeën.
Ze onderbelicht haar belang in het beëindigen van de apartheid. Zonder toegewijde vrijwillige experts in organisatie en logistiek en volgehouden fondsenzoekers zoals Braam zouden Thambo, Slovo en Mandela het nog veel lastiger gehad hebben om de strijd tegen apartheid te winnen. Die onderkennen dat. Het boek is één van de mooiste, ontroerendste autobiografieën die ik in lange tijd las. En een spannende pageturner.
