Meer een fabel dan een serieuze familiekroniek maar zet toch aan tot nadenken

Laurent Gaudé werd in 2004 beloond met de Prix Goncourt voor zijn boek Onder de zon. Hierin vertelt hij het verhaal van de Italiaanse familie Scorta vanaf 1870 tot de jaren 80 van de vorige eeuw. Generatie op generatie proberen de familieleden zich te ontdoen van de smet uit het verleden: hun voorvader was een misdadiger.

Luciano mascalzone was zijn hele leven geweest wat de mensen in de streek op de grond spugend 'een bandiet' noemden. Hij leefde van berovingen, het stelen van vee en het uitschudden van reizigers.

In amper 200 pagina’s passeren vijf generaties de revue. Misschien een beetje te veel van het goede… Maar het is vooral de derde generatie die een spilfunctie in het boek vervult en meer uitgediept wordt.

Met hard werken lukt het de familie een redelijk bestaan op te bouwen. Maar het zijn vooral dubieuze activiteiten waarmee ze hun inkomen aanvullen en uiteindelijk vrij welstellend worden.

Gaudé laat de verzengende hitte van de zon voelen en slaagt erin om de maaltijden die met de beste vis, olijfolie en laurier uit Apulië bereid werden, te laten proeven. De auteur schildert bovendien een kleurrijk portret van het plattelandsleven en de familiebanden waardoor ik alle begrip voor de verknochtheid van de Scorta’s aan hun streek en aan elkaar kan opbrengen.
Veel scènes zouden zo in een Fellini film gegoten kunnen worden. Een krachtige toespraak op het sterfbed van een van de personages en een familiefeest met een enorm banket op een visplatform blijven niet alleen in het geheugen van de Scorta’s gegrift maar ook in dat van mij. En uiteraard laat Gaudé niet na om de roesverwekkende melodieën van de tarantella ten tonele te voeren. De dans als redder voor verdwaalde geesten.

Die oude vrouw die met haar tandeloze mond wijdopen tegen hem lachte, was het gezicht van het leven dat hem zo vaak had uitgelachen. Daar was ze, opgewonden en vol hartstocht. Hij sloot zijn ogen. Hij volgde niet langer de vrouw, hij danste zelf.

Het is deze theatrale manier van schrijven die van het boek meer een fabel dan een serieuze familiekroniek maakt.
En toch. Toch zet het verhaal aan tot nadenken. Nadenken over verdwijnende levenswijzen, ondergewaardeerde familiale banden en de zin van het leven. En dat alles in een tijd en binnen een familie waar het leven ruw en puur was. Voor de lezer van de 21^ste eeuw is dit anders. Boeiend om te vergelijken.