Baanbrekend werk in 1901 – nog perfect te genieten in 2026

Arthur Schnitzler wordt beschouwd als de belangrijkste Oostenrijkse schrijver van het fin de siècle, hij was een tijdgenoot van Sigmund Freud.

Het oorspronkelijke werk Frau Berta Galan is verschenen in 1901. In 2020 verscheen de Nederlandse vertaling onder de titel De Jonge Weduwe. In deze vertaling streefde vertaler Jef Rademakers ernaar de stijl van Schnitzler en de sfeer van het fin de siècle zo dicht mogelijk te benaderen, onder meer door zoveel mogelijk het woordgebruik, de zinsbouw en de interpunctie van Schnitzler te handhaven.

Het verhaal in een notendop:

Berta Garlan had als jong meisje een vriendje met wie zij samen op de muziekschool zat in Wenen. Ondertussen is haar jeugdliefde Emil een wereldberoemd violist geworden en overleed de echtgenoot van Berta na een kort huwelijk, waaruit een zoontje Fritz werd geboren. Berta woont in een provinciestadje niet ver van Wenen, waar ze de sociale controle als zeer beklemmend ervaart. Maar dan raakt ze min of meer bevriend met mevrouw Rufius die ze vergezelt op een daguitstap naar Wenen. En daardoor begint ze te dromen over een ander leven, terug in haar geboortestad. Ze zoekt contact met Emil en ontmoet hem uiteindelijk in Wenen.

Schnitzler en Freud: Weense zielsverwanten

Volgens Schnitzlerkenner Kontanze Fliedl is De Jonge Weduwe de eerste psychoanalytische roman uit de literaire geschiedenis. Schnitzler had zich bij het schrijven van dit boek immers laten inspireren door het toen net verschenen Traumdeutung en door andere werken van Freud. Dit blijkt uit de beschrijving van Berta’s angsten en dromen.

De Jonge Weduwe is een meeslepend relaas over hoe de onzekere, preutse maar tegelijk hitsige Berta op ploertige wijze wordt ‘gebruikt’ door haar jeugdliefde Emil. De auteur kan zich verbazend goed inleven in de denkwereld van Berta.

Het boek wordt beschouwd als een mijlpaal in de ontwikkeling van een vrijere seksuele moraal voor beide seksen. In die tijdsperiode was het immers nog onbespreekbaar dat vrouwen ook seksuele gevoelens hebben.

(bron: gebaseerd op het Nawoord – pag. 203)

Baanbrekend

Is een verhaal dat zich situeert in een andere tijd, meer dan 120 jaar geleden, nog wel genietbaar? Ook al werd het toen als baanbrekend beschouwd? Jazeker! Al moet je als lezer wel een klein beetje moeite doen en rekening houden met de tijdsgeest waarin het boek werd geschreven.

Op de laatste bladzijde vat Schnitzler het leidmotief van de roman samen in deze éne zin:

“En zijn besefte de grote onrechtvaardigheid in de wereld, dat het verlangen naar liefdesgenot evenzeer bij vrouwen aanwezig was als bij mannen; en dat het bij vrouwen zondig is en boetedoening eist, als dit verlangen naar liefdesgenot niet gepaard gaat met het verlangen naar een kind.” (pag. 200)

De roman heeft een open einde. Blijkbaar was ook dit zeer ongebruikelijk toen hij voor het eerst verscheen.