‘Een vrouw in de poolnacht’ doet nieuwsgierig worden naar een ervaring die nu niet meer mogelijk is

Christiane Ritter overwinterde in 1934 in zeer primitieve omstandigheden met haar man in een hut in Spitsbergen. Drie maanden speelden zich af tussen schemering en volledige duisternis. Kunnen we ons dit voorstellen? En weten we wat dit doet met een mens?

In ‘Een vrouw in de poolnacht’ beschrijft Christiane Ritter niet alleen de magie van dansend poollicht in een gigantisch ijslandschap maar heeft ze het ook over de harde noten die gekraakt moesten worden. Zo vertelt ze hoe ze uit de ingesneeuwde hut kroop om haar dagelijkse wandeling te maken of om toch nog ergens een stuk vlees, dat ze eerder buit gemaakt hadden, terug te vinden. Ook met de rijke fauna laat ze ons kennis maken. Dat haar man met een andere jager op die fauna jaagden vond Christiane Ritter aanvankelijk weerzinwekkend. Het was wennen aan berenpalen die ijsberen moesten lokken om ze daarna met een schot te kunnen afmaken, aan de vossenklemmen om witte pelzen te verzamelen en aan de bloedpannenkoeken die bereid werden met het bloed van een gedode rob.
Ze zoekt naar een manier van leven in eenzaamheid en slaagt er geleidelijk aan in.

Ik zit in de hut als een gek te naaien. Of het werk vandaag of morgen afkomt, maakt niet uit, maar ik heb mezelf door. Ik wil geen denkpauze in mijn hoofd waarin ik me bewust word van de leegte buiten. Ik heb een vaag vermoeden van de gedachten waaraan een mens hier ten prooi kan vallen en die bepalen of hij doodgaat of blijft leven. Ik vermoed, of liever gezegd ik weet zeker dat het de angst voor de leegte was waardoor honderden mensen in vroeger eeuwen op Spitsbergen stierven.

Het is bewonderenswaardig hoe Christiane Ritter als West-Europese stedelinge erin slaagt om plots het ruwe leven in een onverbiddelijke natuur aan te gaan. Ze zegt dat ze na haar verblijf in Spitsbergen volledig losgekomen is van Westerse beslommeringen en dat ze de essentie van het leven ontdekt heeft. Waarschijnlijk had ze daarom zoveel moeite om terug te keren naar Oostenrijk waar het op politiek vlak rumoerig was.

Wat doet zo’n overwintering met een mens? Dat was eigenlijk de vraag die ik beantwoord wilde. Maar Christiane Ritter bleef bijzonder karig met inzicht in haar mentale evolutie. En dat is een beetje jammer. Slechts enkele keren laat ze iets los over haar bedenkingen bij de isolatie waarin ze leefde.

Ik voel de immense eenzaamheid. Er is niets wat op me lijkt, geen schepsel waarin ik mezelf herken, ik voel dat ik de grenzen van mijn bestaan verlies in deze machtige andere mensen heeft geschonken.

Over spanningen tussen de drie bewoners in de hut -die toch onvermijdelijk zullen geweest zijn- laat ze geen woord los. Ook kan ik mij niet voorstellen dat ze nooit heimwee naar haar tienerdochter -die ze bij haar moeder achterliet- gekend heeft.

‘Een vrouw in de poolnacht’ doet wel nieuwsgierig worden. Maar een ervaring als die van Christiane Ritter is waarschijnlijk onmogelijk geworden omdat zelfs daar het toerisme zijn weg gevonden heeft en omdat binnen korte tijd ook daar de gevolgen van de klimaatopwarming duidelijk zichtbaar zullen zijn.