Het was eventjes wennen om in het hoofd van een naakte molrat te kruipen. Maar algauw was ze een van de mijnen.

Grondwerk doet ons nadenken over onze relatie met de aarde, onze samenleving en onze verantwoordelijkheid. Het verhaal is geschreven vanuit het perspectief van een naakte molrat. Deze vertelt hoe zij voorheen in de Hoorn van Afrika in een bijzondere samenlevingsvorm, een kolonie, leefde. Door de droogte in haar thuisland is haar soort genoodzaakt naar nieuw leefgebied uit te kijken. Zo komt de molrat van Tijl Nuyts in een ondergronds gangenstelsel aan het Brusselse Vaderlandsplein terecht. Terwijl ze op instructies voor een missie wacht sluit ze vriendschap met een klimaatactiviste die symbool staat voor ‘de mens’ en die voelt dat er iets misloopt en die poogt iets te veranderen. Helaas slaagt ‘de mens’ daar niet echt in.

Nuyts wisselt Afrikaanse verhalen af met Brusselse.
In Brussel observeert de molrat en kijkt ze kritisch naar de samenleving. Ze ziet een samenleving die weinig rekening houdt met elkaar en met de omgeving en die geen verantwoordelijkheid draagt. Het instorten van Brusselse tunnels en het verschijnen van steeds meer zinkgaten staan symbool voor het instorten van onze samenleving.
De molrat blikt terug naar haar Afrikaanse tijd waar ze in het brein van andere molratten uit haar kolonie kon doordringen. Dit zorgde voor een “collectieve intelligentie”. Dat het voor de homo sapiens niet mogelijk is om tot het brein van soortgenoten door te dringen ligt volgens de molrat dan ook aan de basis van het individualisme in de Westerse wereld.

Grondwerk is origineel verteld en slim opgebouwd. Het is duidelijk dat Nuyts heel wat research gedaan heeft. Is hij bioloog? Is hij zelf klimaatactivist? Code Rood-activist?
Voor zover ik weet niet. Toch is hij zeer goed geïnformeerd en slaagt hij erin die informatie helder en niet saai over te brengen. Daar zit dan zijn poëtische taal voor iets tussen. Bovendien slaagt hij erin om spanning in zijn boek te brengen. De door klimaatactivisten georganiseerde bezetting van een gascentrale en het gevecht tussen de molrat en een zandboa lezen als een thriller. Maar dat de lezer ook een grote empathie voor het niet mooiste dier op onze aardbol ontwikkelt mag op conto van die lyrische taal geschreven worden.

De molrat werd echt een van de mijnen… Misschien is het daarom dat ik haar boodschap zeker wil uitdragen:

‘Nee, zo besloot ik; er moest ander werk geleverd worden. Geen vrijblijvende sabotageacties, maar gedegen arbeid. Acties waarmee we de fundamenten zouden openbreken en iets lieten ontkiemen. Grondwerk’