Rolmodel

'Het leven is interessant. Jammer dat het steeds sneller gaat. De dood is ook interessant, maar als het zover is, moet die zo snel mogelijk verlopen. Die fase daartussenin, waarin je niet weet welke kant het op zal gaan,...'

Over die fase lees je in dit boek dat in mijn nieuw verzonnen categorie beste autobiografie van het jaar op de eerste plaats zal staan.

Dick Swaab (1944) is bijna 82, maar aan zijn talent om de dingen helder uit te leggen, aan de frisheid in zijn hoofd, aan zijn onafhankelijk denken en aan zijn gevoel voor humor heeft hij niets ingeboet. Leeftijd en Alzheimer zijn trouwens belangrijke thema's waarover hij het in zijn leven en dus ook in zijn autobiografie heeft.

Swaab legt uit waarom hij een oorlogskind maar ook een geluksvogel is. De kinderen die zes à negen maanden na hem geboren werden in een wereld van hongersnood, konden door tekort aan belangrijke voedzame stoffen onmogelijk nog dezelfde fysieke en geestelijke ontwikkeling doormaken om tot toppers uit te groeien.

Toen ik het boek begon te lezen - wat in mijn geval betekent: de inhoudstafel bestuderen - viel op dat de jeugdjaren van Swaab over de honderd pagina's in beslag nemen. Dat viel tegen. Maar van dat standpunt kwam ik terug. Swaab schiet een salvo van grappige en hilarische anekdotes uit de familiekring en uit de academische kring op de lezer af. Je leest zijn memoir met een brede lach op je gezicht.

Typisch Dick Swaab is dat. Hij is een naam als een klok. Iedereen die ooit over een neurologisch of neuropsychisch onderwerp gelezen heeft, zal zijn naam tegengekomen zijn. Ook iedere leek die in brein, geheugen of geest geïnteresseerd is. Dick Swaab heeft het internationale standaardwerk geschreven: 'Wij zijn ons brein'. Even enthousiast was ik over opvolger 'Ons Creatieve Brein', niet zo'n kaskraker. Tussendoor was er 'Jij bent je brein' - de versie voor kinderen - het perfecte geschenkboek. Ook voor volwassen dummies.

Dick Swaab is een begeesterend man gebleven. Zo licht hij het onderzoek over genderidentiteit en -verschil toe en geeft een wetenschappelijke basis aan transgender en LGBTQIA+. Hij laat ene Trump een poepje ruiken. Dat deed hij trouwens ook met de harde kern van feministen die in de jaren zestig tot tachtig alle aangeboren verschillen tussen de geslachten ontkenden. Alles was omgeving en opvoeding, vonden zij. Dat vindt niemand meer vandaag, onder meer dankzij het onderzoek van Swaab. Veel van die ex-tegenstanders van Swaab zijn al lang tot inkeer gekomen en goede vrienden geworden. De inzichten over seksualiteit zijn vandaag nog niet of niet meer overal welkom is. Dat stemt Swaab wel wat ongerust.

Een bijzonder deel van het boek gaat over de China-ervaringen van Dick Swaab. Hij is positief verrast over het tempo van de vooruitgang op een aantal terreinen zoals wetenschappen, maar heeft ook gemengde gevoelens bij het selectieve daarvan. Nu de wetenschappelijke vrijheid en de middelen voor wetenschap teruggeschroefd worden in de US, aarzelt Swaab toch niet om het vizier nog meer op China te richten, het land dat als een speer gaat als het (niet alleen) over kennis van het brein gaat.

Dick Swaab is hersenonderzoeker en schrijft een toegankelijk boek - al grappend en grollend over zijn leven en zijn ervaringen met breinen. Zou hij dan toch het geheim voor de eeuwige jeugd ontdekt hebben? Ik weet het niet maar heb toch een hypothese als ik kijk naar zijn daden: blijven doceren, blijven schrijven, in contact blijven met jonge mensen en blijven grappen en grollen na je tachtigste lijken goed ideeën te zijn.