Ogenschijnlijk is er niks aan de hand

Vindt u Mijn Moeder Lacht ook zo'n merkwaardige titel voor een (auto)biografie? De Brusselse Chantal Akerman is een gereputeerde avant-garde regisseur en daarnaast maakt ze ook video-installaties, beeldende kunst en foto's. Ze is voorts docent en ook nog auteur. Haar kunst zit heel dicht op haar huid. In dit geval dat van haar en haar moeder. Het autobiografisch boek heeft het quasi uitsluitend over de laatste levensjaren van de moeder en over wat dat betekent in het leven en in het hoofd van de dochter.

De gezondheid van de oude moeder verslechtert zienderogen en daarom beslist Chantal om de zorgtaken in die laatste jaren op te nemen. Ze verhuist uit New York naar Parijs om dichter bij haar moeder in Brussel te zijn. De moeder had als jonge Joodse vrouw de holocaust overleefd. De verhouding tussen de oude vrouw met al haar onhebbelijkheden en haar dochter is problematisch. Altijd geweest en dat blijft ook zo.

Ik maak tijdens het lezen mee wat blijkbaar ook de filmkijkers van Akerman ervaren. Het banale alledaagse wordt zonder dat daar speciale ingrepen aan te pas komen, opgetild. De taal van Akerman is zeer eenvoudig en dat wekt de verwachting dat ook het beschrevene en het bedoelde die eenvoud hebben. Maar zo is het niet. Akerman geeft slechts mondjesmaat inkijk in haar eigen leven. De focus gaat in de loop van het boek over van moeder naar dochter.

Akerman schrijft associatief en wisselt snel en zonder overgang naar een nieuwe situatie, invalshoek of scène. Je bent daardoor niet altijd meteen mee. Zonder het te benoemen, is er onderhuids een spanning (een trauma?). We kunnen er maar over gokken?

Joods, feministisch, queer, mentaal kwetsbaar. Akerman is het allemaal. Het komt ook allemaal voor in dit boek, maar het wordt geen enkele keer tot het thema gemaakt. Het wordt aangeraakt, niet uitgediept.

Mijn moeder lacht blijft cirkelen rond een moeder en dochter elk in hun eigen bubbel, over hun moeizame verhouding en over meerdere telkens weer problematische liefdes- en familierelaties.

De Nederlandse vertaling dateert uit 2024, maar het Franse origineel is uit 2013. In 2015 maakt Akerman een laatste film - een documentair interview met haar moeder. De oude vrouw sterft in datzelfde jaar en enkele maanden later, ook nog in hetzelfde jaar, maakt ook Chantal Akerman een einde aan haar eigen leven.