America First in Wereldoorlog Twee

Eerst even de realiteit: Franklin Roosevelt is de Amerikaanse oorlogspresident die in samenwerking met Churchill en Stalin de asmogendheden waaronder Duitsland verslaat. Roosevelt had daartoe in het binnenland een bijzondere ingreep moeten realiseren, namelijk voor de derde keer opeenvolgend president worden.

Dan de fictie en dat is een politieke denkoefening en tegelijk mooie literatuur. Roosevelt komt in 1940 voor de derde opeenvolgende keer op als presidentskandidaat. Maar hij verliest... En wordt verpletterd door de verrassende republikeinse kandidaat, volksheld Lindbergh, de Amerikaanse luchtvaartpionier. In Het complot tegen Amerika neemt de geschiedenis een vreemde wending.

Philip Roth speelt met de grenzen van de suspension of disbelief. Hoe onwaarschijnlijk en irreëel de evolutie van zijn plot ook is, de ijzeren wetmatigheid ervan maakt dat je het niet in vraag stelt. Lindbergh heeft een radicaal standpunt: America First en als middel daartoe doet hij er alles aan om het land buiten de oorlog te houden. Maar met neutraliteit heeft het niets te maken. Wel met opportunisme. Hij sluit een deal met de nazi's over het ernstigste probleem: de Joden.

Nogal wat Amerikanen zijn anti-Joods en het regime geeft daar voeding aan. Het is een splinterbom en wordt een splijtzwam die in alle geledingen van de Amerikaanse maatschappij binnendringt. Ook in de familie Roth, een Joodse middenklasse familie. Ze zijn vaderlandslievend en staan aan de kant van de democraten. Binnen het gezin Roth zijn er echter strekkingen pro en contra Lindbergh. Het wordt ook een generatie issue. Hoe wordt de Joodse zaak het best gediend? Velen hellen over naar een samenwerking met de machthebbers. Ouderen denken door de vieze politieke spelletjes heen te kijken en blijven principieel. De rassenkwestie is ook een sociale kwestie. Eentje van integratie versus het behoud van de eigenheid.

Philip Roth heet ook het ik-personage in de roman. Hij is negen op het moment dat in 1942 allerlei snelle evoluties in Amerika plaatsvinden. Dat is een vondst in de roman. Hij snapt het niet allemaal, maar velen die (veel) ouder zijn dan hij ook niet. Ook hij twijfelt en switcht tussen loyauteit en opportunisme. Hoe het met de oorlog evolueert in de roman ga ik hier niet uit de doeken doen.

Wellicht is het een goed moment in de Amerikaanse geschiedenis om deze roman uit 2004 nog eens ter hand te pakken. Schrijvers zijn visionairs, weet je nog wel. Roth toont aan dat het onwaarschijnlijke op zeker moment onvermijdelijk wordt. Spijtig genoeg.