Spoiler Alert. Enkel voor tweede lezers

De afspraak met mezelf was dat ik dit boek enkel in bed las. Meer dan 500 pagina's betekende een dik half jaar lezen. Mijn andere boeken waarin ik tegelijk las, mochten mee naar de zetel, het bureau, in de tram, in de koffer. Als ik in mijn bed lig, zie ik in de spiegel voor mij de lucht achter mij. Ik slaap zonder gordijnen.

En geleidelijk en toch nog plots werd het helemaal glashelder. Of al een beetje. Dit is een spiegelboek. Spiegelingen en/of contrasten. Iedereen die er iets over vertelde, verwees naar de Brontë Sisters en naar Wuthering Heights. Een enkeling naar Middlemarch van George Eliot. Dat is de mannelijke auteursnaam van een vrouwelijke schrijfster. Identiteit en identiteitsverwisselingen is een/het thema in Het lied.... De titel boven dit stukje van mij ging Het lied van schijn en wezen zijn, maar ik moest de onwetende lezer waarschuwen. Deze aanbeveling is niet voor haar. Tenzij hij meer van analyse dan van spanning houdt.

Ook over geslachtsverwisseling gaat het boek. Zoals bij die vrouwelijke auteurs in de 19de eeuw. Ik heb Middlemarch en Wuthering Heights vele jaren in mijn kast gehad, maar herinner me zelfs niet meer of ik de boeken (uit)gelezen heb. Ik had wel een prof die ze van naadje tot draadje toelichtte.

Niet alleen spiegelt Anjet Daanje's boek met de negentiende-eeuwse meesterwerken, ook binnen het boek zijn er al die spiegels. Van vroeger met nu. Van telkens terugkerende rollenspelen. Van verschijningen en verdwijningen. Van opbloeien en vervallen. Tot leven komen en vooral doodgaan. Van inbeeldingen. Al zijn de dikke vliegen die je doorheen het boek voortdurend haast hoort brommen en die naar dood verwijzen levensecht. Het begin spiegelt met het einde van het boek. Ook binnen de hoofdstukken zijn er die spiegels. En binnen de personages. In wie ze zijn en hoe. En in hoe ze evolueren.

Doorheen het hele boek zijn de personages schrijvers. Literaire schrijvers of schrijvers van kattenbelletjes. Of van brieven, vooral, en dagboeken. Raadselachtige teksten. Met het schrijven worden de dingen niet duidelijker maar warriger. Het gaat me duizelen. Wie is hier aan het woord en welke rol speelt die figuur? Wat is nog echt?

Ik las wel eens - in de voorbereiding van mijn tekst - over het gebrek aan humor en de loden ernst. Maar ik denk dat het het tegenovergestelde is. De auteur speelt een spel met de waarheid en met de lezer. De lezer krijgt het raadsel niet ontrafeld. Ik moet weer denken aan de gegoede dochters van de fabriekseigenaar die plotsklaps na de dood van de vader aan de bedelstaf geraakten. (Zoals de domineesdochters die hoofdpersonages zijn en elk één meesterwerk schreven. Zij het een verguisd.) En één daarvan daarna weer nieuwe welvaart toebedeeld kreeg, toen ze trouwde met de vroegere ploegbaas. De andere ging als schoonmaakster werken voor de man van haar zus. Er wordt nogal wat schoongemaakt en opgeruimd in dit boek. In fabrieken en in woonhuizen. En er verdwijnt daardoor wel één en ander.

Het leven en het schrijven van de oorspronkelijke hoofdfiguren die geleidelijk uit het boek verdwijnen, is een raadsel. Voor de lezer maar ook voor de analisten en voor de tijdgenoten van de karakters. Die hen zagen als verschijningen (en verdwijningen). Er is nog zoveel meer. Eén ding wil ik nog slechts vermelden: de auteur Anjet Daanje mijdt alle aandacht. Ook zij verdwijnt achter het boek. Het moet over het boek gaan en niet over de schrijver.

Ik hoor jouw eigen bespiegelingen graag, (her)lezer, als je nieuwe inzichten hebt of verwerft, of de mijne onzin vindt. En of ze bijdragen aan het leesplezier of het net vergallen, wat ik niet kan geloven. Zelf ga ik het boek niet meer herlezen, en blijft het mysterie deels hangen. Ook goed.