Een geschenk dat je niet zomaar teruggeeft

Sommige boeken lees je met plezier een tweede keer, omdat je bij een herlezing pas goed ontdekt hoeveel erin verscholen zit. Het geschenk van Gaea Schoeters is zo’n boek. Naar aanleiding van de komende eerste Paarse Zetel van dit seizoen, met Gaea Schoeters als gast, heb ik deze geestige, scherpe en verrassend actuele roman opnieuw gelezen. En dat bleek een bijzonder goed idee.

Het uitgangspunt is even eenvoudig als absurd: de president van Botswana schenkt Duitsland 20.000 olifanten. Een genereus cadeau? Niet bepaald. Het is een briljante politieke zet waarmee de Botswaanse president de Duitsers confronteert met de gevolgen van hun eigen goedbedoelde beslissingen. Want wat doe je met duizenden olifanten die plots door Berlijn en de rest van Duitsland trekken? En vooral: wie bepaalt eigenlijk wat goed is voor Afrika en zijn dieren?

Schoeters maakt van die absurde situatie een vlijmscherpe politieke satire. De Duitse bondskanselier Hans Christian Winkler ziet de olifanten vooral als een bedreiging voor zijn politieke carrière, terwijl regeringscommissaris Hannelore Hartmann probeert om de onverwachte nieuwkomers niet alleen als een probleem, maar ook als een kans te bekijken. Zo ontspint zich een verhaal over macht, verkiezingen, populisme, ecologie en de moeilijke verhouding tussen mens en natuur.

Extra interessant is de manier waarop Schoeters verschillende actuele thema’s subtiel in elkaar laat grijpen. De olifanten kunnen gelezen worden als een spiegel voor migratie, maar ook als een confronterende verbeelding van de klimaat- en biodiversiteitscrisis. Tegelijk stelt Schoeters ongemakkelijke vragen over de westerse blik op Afrika. Want hoe vanzelfsprekend is het eigenlijk dat Europa bepaalt hoe Afrikaanse landen met hun natuur en dieren moeten omgaan?

De humor maakt die vragen gelukkig nooit zwaar of belerend. Integendeel: de gebeurtenissen worden almaar absurder, terwijl de onderliggende kritiek steeds scherper wordt. Juist doordat Schoeters haar ideeën in zo’n onweerstaanbaar verhaal verpakt, blijft Het geschenk licht en toegankelijk én zet het je voortdurend aan het denken.

Bij een herlezing viel me bovendien nog sterker op hoe zorgvuldig Schoeters haar personages en politieke mechanismen construeert. Achter de olifanten gaat een verhaal schuil over politici die vooral bezig zijn met de volgende verkiezingen, over problemen die liever worden doorgeschoven dan opgelost en over de verleiding van eenvoudige oplossingen voor ingewikkelde vraagstukken.

Het geschenk is daardoor veel meer dan een geestige parabel over 20.000 olifanten in Duitsland. Het is een slimme, actuele en bij momenten heerlijk absurde roman die je laat lachen en tegelijk ongemakkelijk naar onze eigen politieke en maatschappelijke reflexen laat kijken. En misschien is dat wel het mooiste geschenk dat een boek kan geven: dat je het na een eerste lezing denkt te kennen, om bij een herlezing te ontdekken dat er nog zoveel meer in zit.