Zijn we (niet) meer dan een app?
'Ik zie wat ik geloof' is niet gewoon zomaar een verspreking van een rechts-radicaal Nederlands politicus. Het is een nabije toekomstvisie van de Nederlandse opinieleider Roxane van Iperen, en de titel van het essay dat verschijnt ter gelegenheid van de maand van de filosofie.
Tenminste, ik zou zeer graag hebben dat zij een opinieleider is, maar zelf denkt ze dat die opinies en de macht ondertussen volledig in handen zijn van het algoritme en van de handvol entrepreneurs achter de bigtech giganten en hun investeringsvehikels in Silicon Valley.
Die hebben ervoor gezorgd dat de samenleving onherkenbaar veranderd is, onomkeerbaar ook, en dat zoiets als samenleven wellicht zelfs niet meer bestaat. Ieder van ons zit vast in een individuele beleving. Als van Iperen aan de eettafel zit met haar kinderen, maar ook als ze een diner met haar vrienden heeft, merkt ze dat op zeker ogenblik - al heel snel - ieder in een eigen universum gaat zitten bepaald door wat je eigen scherm je oplegt.
Waarom bestaat alleen nog skimreading en is deep reading zo goed als uitgeroeid? Waarom is iedereen vandaag verslaafd aan de harddrug die je online beleving is? Hoe zorgen chatbots en AI ervoor dat je verleid wordt tot altijd meer escapisme ? Hoe ontsnapt elke tiener vandaag geheel aan de controle van zijn ouders en zit ie in een wereld die die ouder niet snapt en zelfs helemaal niet kent?
Waarom is Palantir het gevaarlijkste bedrijf ter wereld? En is Nieuw-Zeeland het stukje van onze planeet waar alle superrijken in hun ondergrondse bunker hun individuele paradijs hebben ingericht?
van Iperen slaagt erin bevattelijk te maken - alhoewel - hoe groot het verschil geworden is in de beleving en de rijkdom tussen de elite en de massa. De erfgenamen van de huidige miljardairs krijgen in de komende 15 jaar 6,3 biljoen dollar in de schoot geworpen - een biljoen is duizend miljard - en daarmee kan je ieder van de acht miljard individuen op onze planeet een kerstcadeau van 787.500 dollar cadeau geven. Maakt dit iets duidelijk? Dat je helemaal in een bubbel - een eigen wereld, een eigen moraal - leeft als je liever meer macht en rijkdom bijeengraait dan je nu al hebt in plaats van de armoe uit de wereld te helpen wat je ook dagelijks een keer zou kunnen doen.
Het essay van Roxane van Iperen zet een aantal zaken in perspectief, maar heeft ze ook uitwegen uit de dystopie die schrikbarend en dwingend op ons af komt? Nauwelijks, maar er is toch altijd nog iets wat je kan doen op je eigen vierkante meter. Je bewuster zijn van die techologische constructies om te beginnen. Nog even één keer één poging tot één uur deep reading - mij is het alsnog gelukt -, en dan heb je weer heel wat opgestoken over wat zich afspeelt buiten je bubbel - nu al en straks zeker. Al word je er niet vrolijker van.
