Monument ontdaan van zijn glans

In mijn eerste jaar letterkunde stond Ivo Michiels op de leeslijst. Ik las één van de twee boeken, waarmee hij het bekendst geworden is ('Het Afscheid') en worstelde mij door het andere, het experimentele 'Het Boek Alfa'. Zo'n halve eeuw later schreef Sigrid Bousset de biografie van de auteur en daarbij kwamen wat verrassingen boven water.

Ivo Michiels was dè Vlaamse vertegenwoordiger van de strekking dat de tekst niet naar een andere werkelijkheid verwijst maar zelf de werkelijkheid is. Het autonome kunstwerk. Niet alleen ik had het daar destijds wat moeilijk mee. Michiels zelf ook, blijkt nu. De theorie die aan uniefs gedoceerd werd, was bij Michiels niet op de waarheid gestoeld. Zijn boeken verwijzen wel degelijk naar een realiteit. Een autobiografische, zo legt Bousset bloot. Michiels had nu eenmaal geen fantasie. Met wat graafwerk zijn reële personen en gebeurtenissen te traceren.
Ontluisterend is dat het oeuvre van Vlaanderens prominentste schrijver in belangrijke mate steunt op zaken die het daglicht moeilijk konden verdragen. De eerste: Bousset maakt duidelijk dat Michiels half uit overtuiging en half uit opportunisme veel meer verweven was met de Duitse bezetter dan mocht geweten worden na de oorlog. Meer dan hij zelf liet uitschijnen.

De tweede: Michiels hield ook privé dingen verborgen. Zijn oudste zoon, die uit een vroege relatie kwam, bestond niet voor hem. Hij zal zelfs zijn eigen vrouw van het bestaan van die zoon niet op de hoogte brengen. Tijdens wat speurwerk van Bousset duikt nog een andere vrouw op met wie Michiels een jarenlange relatie had. Zijn eigen vrouw Christiane verafgoodde haar man, maar kreeg daar weinig voor terug. Ze offerde haar eigen talent en carrière voor hem op. Normaal toch ... vonden mannen toen.

Het is niet te verwonderen dat Michiels nooit op zijn gemak was. Met zijn dubbele agenda deed hij het zichzelf aan. Er was altijd onrust, angst, paniek. Bousset beschrijft geen perfecte man en geen perfecte schrijver. Voor mij valt Michiels van zijn sokkel. Ze is kritisch, maar ook mild, kies en met mededogen. De echte helden in het boek zijn echter vrouwen. Hen leerde de biograaf pas later kennen toen ze uit de schaduw in beeld kwamen. Een goedmaking voor de manier waarop ze uit het openbare leven van de schrijver weggegomd waren.

Tot slot iets over de vorm. Wat ik haar niet vertelde is een eigentijdse biografie. Er wordt plaats ingeruimd voor subjectiviteit, voor interpretatie en zelfs voor verbeelding. We noemen dit vandaag een egodocumentaire. Een eigentijdse vorm van een levensbeschrijving, waarin het traject van het opsporen en opbouwen van het verhaal zelf een plaats krijgt. De biograaf komt zelf in beeld. Die maakte dan ook deel uit van de personages: ze is de dochter van de boezemvriend van Michiels, die doctoreerde over zijn oeuvre. Het vergroot hier het inlevingsvermogen en het leesplezier. Ik had vooraf wat bedenkingen, maar die zijn bij het lezen volledig weggevaagd. Chapeau.