Utopisch verhaal met een somber toekomstperspectief

In 1949 schreef George Orwell een roman die zich afspeelt in wat toen het toekomstjaar 1984 was. Orwell schetst hierin een grimmig beeld van een totalitaire staat waarin onderdanen voortdurend worden bespied door De Partij en door het staatshoofd Big Brother. Bijna 80 jaar later is dit toekomstbeeld nog altijd relevant, want ook nu maken we ons zorgen over de toekomst van de wereld waarin wij leven, niet enkel op politiek en economisch vlak, nu is daar nog het klimaatprobleem bovenop gekomen ...

Ingrid Verhelst ventileert in 2084 haar bezorgdheid over de onrustwekkende toekomst die we voor de huidige generaties aan het uitstippelen zijn. De titel van het boek verwijst uiteraard naar 1984 van Orwell. Ook zij schetst een totalitaire staat waar de mensen misschien nog minder vrij zijn: zij mogen de hun toegewezen regio nooit verlaten en mogen geen contact hebben met bewoners van andere regio’s. President Dikkop volgt de mensen niet enkel via schermen aan de muur, maar ook via alomtegenwoordige drones die soms maar de grootte van een klein insect blijken te hebben. Er zijn de bevoorrechte ‘gechipten’ en de ‘niet-gechipten’ worden opgejaagd als ‘Ratten’.

De protagonist van 2084, Tiberius Volkers, is werkzaam bij Oud-Behoud en krijgt de opdracht om een soort wedstrijd te organiseren waarbij mensen uit verschillende regio’s van Neostaat worden samengebracht in een afgesloten omgeving. De bedoeling is te bewijzen dat mensen uit verschillende regio’s wél kunnen samenwerken en dit zou dan als reality show worden opgenomen en vertoond aan de bevolking. Als dit experiment zou lukken, zou president Dikkop afzien van zijn plan om alle 'Ratten' te verdelgen. Maar uiteindelijk blijkt de bedoeling erachter veel meer dan dit.

Verhelst gaat letterlijk uit van de hedendaagse maatschappij. In het Woord Vooraf heeft ze het over de tweede ambtstermijn van Donald Trump die alle beproefde middelen inzette om het democratische systeem te ontwrichten.

Citaat: Klimaatverandering deed hij af als onzin. ‘Drill, drill, drill!’ (pag. 7)

En hier begint het verhaal van 2084.

In een eerste deel worden de kampers voorgesteld: zij die mogen deelnemen aan de wedstrijd. De lezer krijgt op die manier ook een zicht op de regio waaruit ze afkomstig zijn. De kampers worden immers elk afzonderlijk bij hen thuis opgehaald door Volkers. Een solide basis om niet enkel ieders achtergrond, maar ook de relaties en interacties tussen de deelnemers beter te begrijpen.

Want het leven ziet er in 2084 heel anders uit dan nu: eten komt uit een 3D-printer, eigen groenten kweken is ten strengste verboden, planten en zuivere lucht zijn enkel in de regio ‘Long’ nog aanwezig enz. Verhelst laat haar fantasie de vrije teugel en voegt regelmatig een scheutje humor toe. Zo wist ik eerst niet wat ‘mogowe’ betekent dat ze haar personages in de mond legt. Tot ik het in het West-Vlaams uitsprak! Een van de voorbeelden hoe taal kan evolueren ...

De boodschap van 2084 is somber en allerminst rooskleurig, maar het verhaal is filmisch beschreven met een sterke spanningsboog die leidt tot een verrassende ontknoping. Ingrid Verhelst heeft een troosteloos toekomstbeeld verpakt in een heel toegankelijk verhaal dat blijft nazinderen.

De opdrachten op de inleidende pagina’s spreken voor zich:

Voor allen die geloven in een rooskleurige toekomst – ze hebben het fout.

Het verleden werd gewist,
het wissen werd vergeten,
de leugen werd waarheid.
George Orwell