Van de andere kant bekeken

In het begin voelt het een beetje onwennig, maar aan het einde van de 1.000 pagina's zit je helemaal in de wereld van het hoofdpersonage. Hij is een jonge Duitse soldaat die carrière maakt in het Duitse leger tijdens de tweede wereldoorlog. Het is wennen aan het volgehouden standpunt van de foute partij in de oorlog. Van de verliezer van die oorlog ook.

Auteur Jonathan Littell debuteerde met dit boek. Maar wat een kanjer. Letterlijk en figuurlijk. Littell is een bedenker van heerlijke scènes en hij kan ze ook heerlijk beschrijven. Zijn breedvoerigheid verveelt geen moment.

Ik heb het boek twee maal gelezen, de tweede maal in minder dan een week. Zoals gekend loopt het in het begin allemaal van een leien dakje voor de Duitsers. Ambitieuze soldaten zoals ons hoofdpersonage zijn op weg naar een blitzcarrière in de Blitzkrieg. Die individuele belangen zijn een duidelijke tweede agenda naast de oorlog winnen. Ze zijn de eerste agenda.

Met het opklimmen in de hiërarchie door de hoofdfiguur komen we ook meer en meer te weten over historische topfiguren en de subtop in het Duitse leger. Over hoe beslissingen tot stand komen ook. En over hoe met slachtpartijen en andere collaterale schade omgegaan wordt.

De onmenselijkheid van het slachtveld wordt pas echt helemaal duidelijk op het moment dat het de Duitsers minder goed begint te gaan. Met als dieptepunt de hongerwinter toen het offensief om Stalingrad te veroveren in het ijs vast kwam te zitten.

Toen werd een heel leger collaterale schade. Die beschrijvingen van de wanhoop, de kou en honger, de wreedheden, de ratten en de prostituees, maar ook de vriendschap en solidariteit zijn onvergetelijk.

Het was niet vanzelfsprekend in het Duitse leger dat niet alleen op joden en Roma-zigeuners jacht maakte, maar ook op niet-heteroseksuelen. -Maar ons hoofdpersonage is homofiel en Duits officier. Meestal moest hij zich bedwingen. En anders moest het onder de lakens blijven. Er mocht veel als het niet officieel werd.

Het is onbegonnen werk een A tot Z beschrijving te geven. Het ontneemt jou bovendien van een stuk van de spanning en het leesplezier. Voor mij is dit hét ultieme oorlogsboek in de fictie. Een oorlog verwoord als een tactisch en strategisch schaakspel op verschillende niveaus. Een oorlog met personages van vlees en bloed. Van veel rauw vlees en veel koud bloed.