Ivo De Kock
Leestip van Ivo De Kock
“Je hoeft geen boeken te verbranden om een cultuur te vernietigen,” schreef Ray Bradbury, “mensen aanzetten te stoppen met lezen volstaat.” Passie voor boeken kan dan ook nooit aanstekelijk genoeg werken. Wat ons mateloos fascineert is de manier waarop creatieve schrijvers via fictie en non-fictie de wereld een vervormde spiegel voorhouden, waarin de tijdsgeest en de emoties van het individu elkaar beïnvloeden.

Na de gruwel. Kunst als therapie.

7 juli 2020

Sieg Maandag (1937-2013) was 7 toen hij samen met 50 andere Nederlandse kinderen bevrijd werd uit het concentratiekamp Bergen-Belsen. Op 20 april 1945 legde een fotograaf van Life magazine een beeld vast dat iconisch zou worden: Sieg die over een zandweg wandelt en het hoofd afwendt van rijen dode lichamen langs de kant van de weg. Pas 50 jaar later vertelde hij zijn levensverhaal aan de documentairemakers van de Shoah Foundation. Het verhaal van de arrestatie van zijn in de diamantsector actieve Amsterdamse familie, hun deportatie vanuit een Amsterdams theater naar het kamp Westerbork, de scheiding van de gezinsleden, het helse verblijf in Bergen-Belsen en de Poolse Schwester Luba die de kinderen hielp overleven in een kamp geteisterd door ongedierte en ziektes.

Daarvoor had filmmaker Frans Bromet tijdens de jaren zeventig nog getracht een documentaire te maken over zijn leven en de kunst maar die film werd pas zijn dood afgewerkt (De film die nooit afkwam, 2017). Nu is er ook een door Siegs echtgenote Karen Maandag-Ralph samen met Dawn Skorczewski geschreven biografie: ‘Sieg Maandag. Leven en kunst in de schaduw van Bergen-Belsen.’ Een werk dat uiteen valt in twee grote delen: enerzijds Maandags in de historische context geplaatste levensverhaal, anderzijds de kroniek van zijn artistieke ontwikkeling geïllustreerd via diverse werken uit verschillende periodes.

“Ik was altijd al een schilder” zei Sieg Maandag, ook al begon hij pas in de jaren zeventig, na een wereldreis en het ontmoeten van zijn grote liefde Karen, aan een kunstenaarsleven. Met als motto zijn favoriete Picasso quote: “schilderen is therapie.” Er zit dan ook heel wat schoonheid in Maandags werk, maar ook veel pijn en gruwel. Je proeft levensvreugde én somberheid. Citaten van Maandag leggen de link met kampherinneringen en met pogingen om de horror te verwerken. “We voelden ons verlaten,” herinnert Maandag zich, “dat was een enorme eenzaamheid.” En: “kun je je voorstellen dat je afscheid moet nemen van je vader?” Maar ook: “Een kind ervaart wat er gebeurt. Hooguit denkt hij ‘dit is het leven’. Zelfs als er iets slechts om hem heen gebeurt, ervaart hij het als ‘dit is het leven’. Ik denk dat een kind zo denkt. Zo heeft hij er minder last van.”

Door de dialoog tussen woord en beeld, tussen herinneringen en bespiegelingen, tussen gedachten en emoties, tussen het leven en kunst tot leven te wekken werkt dit boek fascinerend en verhelderend. Bespiegelingen over gruwel, verlies en verdriet, over goed en kwaad, over wonden en loutering lopen parallel met de creaties en de artistieke evolutie van Maandag. Opvallend is dat Maandag bleef streven naar schoonheid ook al maakte hij op traumatische wijze kennis met lelijkheid. Die lelijkheid krijgt een plaats en een functie in zijn schilderijen, in zijn kunst. “Het zijn de donkere kleuren die me een glimp geven van de onbekende diepten,” stelt Maandag, “ze suggereren een lelijkheid. Door de lelijkheid van donkere kleuren te verdiepen, ontstaat een onzichtbare schoonheid.” Een tocht van gruwel naar schoonheid. Dat is het levensverhaal van Sieg Maandag.

Synopsis

Sieg Maandag (1937-2013) is zeven jaar oud als hij wordt bevrijd uit het concentratiekamp Bergen-Belsen. Zijn vader werd daar vermoord, zijn moeder overleefde kamp Beendorf en werd met hem herenigd. Een foto van Sieg die op 9 mei 1945 in het bevrijde Bergen-Belsen langs een rij lichamen loopt, schokte de wereld toen deze verscheen in Life magazine. Sieg stamt uit een familie van diamantairs. Na de oorlog leeft hij een rijk leven. Hij leert het ambacht van diamantair, reist de wereld over, wordt verliefd, zingt in nachtclubs, schildert honderden schilderijen en vervaardigt keramiek.

Ivo De Kock
Leestip van Ivo De Kock
“Je hoeft geen boeken te verbranden om een cultuur te vernietigen,” schreef Ray Bradbury, “mensen aanzetten te stoppen met lezen volstaat.” Passie voor boeken kan dan ook nooit aanstekelijk genoeg werken. Wat ons mateloos fascineert is de manier waarop creatieve schrijvers via fictie en non-fictie de wereld een vervormde spiegel voorhouden, waarin de tijdsgeest en de emoties van het individu elkaar beïnvloeden.

Titel:
Sieg Maandag. Leven en kunst in de schaduw van Bergen-Belsen
Auteur:
Karen Maandag-Ralph & Dawn Skorczewski
# pagina's:
176 p. : ill.
Uitgeverij:
Lecturis
ISBN:
9789462263734
Materiaal:
Boek
Sfeer:
Confronterend

Gerelateerde leestips