Anders kijken naar vriendschap
Met Sula gaat Toni Morrison tegen de regels in die zouden maken dat je een “goed boek” schrijft. Show, don’t tell; tijd nemen om je personages voor te stellen aan de lezer; plotlijnen die logisch overkomen - het zit allemaal verrassend weinig in het boek. En toch is het fenomenaal.
De lezer krijgt in het eerste en tweede hoofdstuk een overzicht van “Bottom”, een gehucht op de heuvels van het dorpje Medallion in Ohio (VS), en van een deel van de Afro-Amerikaanse bewoners zich daar ophouden. Hoofdstuk drie en vier vertellen in vogelvlucht het verhaal van twee generaties om uiteindelijk in hoofdstuk vijf bij Sula zelf en haar hartsvriendin Nel te belanden. Als je dan gelooft nog maar in de introductie van het verhaal te zitten, dan ben je mis - je zit er eigenlijk al middenin. In tegenstelling tot in een klassieke fictieroman, geeft Morrison je niet alle informatie over het hoofdpersonage op een presenteerblaadje. We weten eigenlijk nog niets over Sula, maar we zien haar al met Nel aan de oever van een rivier een spelletje spelen om de tijd te doden en gaandeweg, wanneer de ene dramatische gebeurtenis na de andere zich hoofdstuk na hoofdstuk opstapelt, besef je dat je Sula en Nel vooral in de details moet vinden.
Morrison is een ongelooflijke verteller. Sula maakt duidelijk waarom ze uiteindelijk de Nobelprijs won. Elk plotpunt dat ongeloofwaardig zou lijken bij een andere auteur, is logisch bij Morrison. Het boek van amper 170 bladzijden zou te summier zijn in de schrijfstijl van een andere auteur, maar Morrison weet de lezer zelfs op zo’n korte tijdsspanne en met enorme gaten in de tijdlijn bij de les te houden. Ze is een meester in dialogen - daar komen de personages tot leven - en weet die goed af te wisselen met beschouwelijke beschrijvingen over Medallion en haar bewoners. Eigenlijk is het boek een grote roddelmolen die af en toe op de spits wordt gedreven in de gesprekken tussen de personages, waarin Morrison haar maatschappijkritiek in verweeft: ze stelt alles wat we denken te weten over vrouwelijkheid en moederschap op scherp en hekelt de verhouding tussen de zwarte inwoners van Bottom en het witte volk dat zich aan de voet van de heuvels bevindt en (ironisch genoeg) neerkijkt op haar zwarte bovenburen. Morrison is een genadeloze schrijver en een beklijvende. Ik kon niet ophouden met lezen, niet ophouden met zinnen aanduiden, niet ophouden met nadenken. Dit boek is een must-read voor iedereen die zijn blik wil verbreden.
