Verslaving, liefde, opoffering en rouw

Tot aan de rivier is een liefdevolle reconstructie van de toxische liefdesrelatie tussen Elizabeth Gilbert en de Syrisch-Amerikaanse kapster en kunstenares Rayya Elias. Het is een zeer persoonlijk verhaal, geïllustreerd met dagboekfragmenten, poëzie en tekeningen.

Gilbert ontmoette Elias in 2000. Een vriendin had haar aangeraden om met haar probleemhaar naar deze kapster te gaan. Vanaf het eerste moment voelden ze zich tot elkaar aangetrokken. Maar het was pas toen Rayya te horen kreeg dat ze een terminale vorm van alvleesklier- en leverkanker had, dat er een liefdesrelatie ontstond tussen beide vriendinnen die gaandeweg al onafscheidelijk waren geworden.

Elizabeth Gilbert annuleerde meteen al haar interviews en lezingen over Big Magic, haar boek dat toen net gepubliceerd was. Ze stopte ook met sporten, met vrienden bellen, met naar buiten gaan. De hele buitenwereld kon haar gestolen worden, ze wou al haar tijd en al haar geld besteden aan haar stervende geliefde.

Maar toen ging het mis: Rayya viel terug in een oude gewoonte en raakte weer zwaar verslaafd aan zo’n beetje alles: morfine, Xanax, trazodon, Vicodin, fentanyl, cocaïne, alcohol … Lizzy was zelf ook verslaafd, niet alleen aan middelen, maar vooral aan liefde zelf, aan het gevoel ‘nodig’ te zijn: co-dependentie. Dit zorgde voor complicaties, die ook niet opgelost geraakten op het ogenblik dat Rayya zou overlijden.

De auteur beschrijft op het einde van het boek hoe ze meetings bijwoont van Anonieme Seks- en Liefdeverslaafden (S.L.A.A.), een aan de AA gelieerd zelfhulpprogramma waarbij ze in twaalf stappen leert haar verslaving te bedwingen.

Gilbert schrijft met een ontroerende helderheid over de grenzen van mantelzorg en de hunkering naar verlossing. Ze toont wat er gebeurt wanneer liefde zich mengt met macht, afhankelijkheid en het verlies van zichzelf. Maar ze verliest zich soms ook in eindeloze verklaringen en zelfanalyses. Wat mij betreft wordt God er ook te pas en te onpas bij gesleurd. Typisch Amerikaans zeker? Je krijgt ook enkel het verhaal vanuit Elisabeth haar standpunt te lezen, niet dat van Rayya.

Dit is geen roman die je op één namiddag uitleest, daarvoor zijn de thema’s te zwaar, te hard en te rauw. Maar het geeft een inkijk in het leven met een verslaving en vooral in het samenleven met een verslaafd persoon.

Enkele citaten:

“Want geheimhouding is de broeikas waarin verslaving tot bloei komt, goed gedijt en zich als kanker uitzaait.” (p. 112)

“Maar als ik het verschil tussen gewone liefde en verslaving aan liefde zou moeten omschrijven, dan zou ik zeggen dat het te maken heeft met de mate van intensiteit – met het gevoel van urgentie, afhankelijkheid en radeloosheid dat met de dag groter wordt, tot het een obsessie wordt, die een spoor van leugens, verwoesting en zelfverwaarlozing achterlaat. En zodra dat hongerige spook wakker is gemaakt, valt het nooit meer echt tevreden te stellen.” (p. 126)