Geen moeilijke woorden maar een taal die zindert van muzikaliteit

‘In de taal plaatst men een punt aan het einde van een zin om duidelijk te maken dat de zin is afgelopen’ lees ik op Wikipedia. En verder lees ik: ‘Zonder punten en hoofdletters (aan het begin van een zin) wordt een tekst moeilijk leesbaar.’

Niet zo bij Jon Fosse.

In Vaim gebruikt hij geen enkel punt en toch is zijn verhaal zeer goed leesbaar. Bovendien stuwt het ontbreken van een punt zijn verhaal verder. Het zorgt voor een mooi ritme.

‘Vaim’ speelt zich af in een fictief vissersdorp aan een Noors fjord. Het verhaal is opgebouwd uit drie delen. In elk deel vertelt telkens een ander personage over een gebeurtenis dat zijn levenslot bepaalde. Die gebeurtenis komen we te weten via de heen en weer slingerende gedachten van de ik-vertellers. Fosse laat de gedachten van de ik-figuren voortdurend herhalen in een variatie die telkens net iets anders is. De steeds afdwalende hersenspinsels zijn uitstapjes naar het verleden, naar jeugdherinneringen, maar ook bedenkingen -soms verwijten- over het hier en het nu.

… en daar werd er weer aangeklopt, nee, dit was niet te geloven, en werd er deze keer niet harder geklopt? Misschien werd er harder geklopt, of wellicht luister ik gewoon aandachtiger en lijkt het daarom alsof er harder wordt geklopt, ja, zo zal het wel zijn, maar nu werd er weer aangeklopt, ja toch? ja hoor, zeker weten, maar zachter deze keer, ja, bijna geluidloos, misschien werd er weer aangeklopt, of misschien ook niet, maar ik moet hoe dan ook gaan opendoen, …

Het lijkt erop dat de personages geen grip hebben op hun leven en mijmerend hun lot accepteren. Het is ook daarom dat een van de drie later ‘Alles was vreemd’ op zijn grafsteen wil.

Eline, een vierde personage in het boek staat symbool voor verlangen. Ze is minder onzeker en grijpt haar kansen in het leven. Ze neemt haar lot zelf in handen.

Fosse legt het handig aan boord om de lotsbestemmingen van de personages weer te geven. Hij laat de levensloop van de personages door elkaar lopen, laat zelfs hun wegen op het water letterlijk elkaar kruisen. Ieder op zijn boot, die in beide gevallen Eline heet.

Het ritme van de tekst brengt je in een soort flow. Het doet je vertragen en openstaan voor het raadselachtige van het leven maar ook voor het grote verlangen.

Fosse zegt het niet met moeilijke woorden maar met een taal die zindert van muzikaliteit. Hij laat ons lezen wat niet geschreven kan worden en doet ons uitkijken naar een volgend deel van zijn trilogie.