Moeders zijn geen monsters

In een zeer uitgekiend boek beschrijft Jozefien Van Beek hoe vaak we moeders als monsters afbeelden. Na de geboorte van haar eigen kind onderzoekt Van Beek hoe wij moederschap aanschouwen. Ze heeft het eerst over haar eigen ervaring, het leren moeder zijn, het gevoel van totale uitputting, van dissociatie, van wachten tot er iets gebeurt. Daarna beschrijft ze in opeenvolgende hoofdstukken de horror van het moederschap, zoals dat ook vaak afgebeeld wordt in horrorfilms, maar hoe dat eveneens aan bod komt in kunst of in literatuur. Hoewel de term monsterlijkheid bijna onverzoenlijk lijkt met het moederschap dat toch vaak hoog in het vaandel gedragen wordt (het nut van de vrouw ligt vooral in haar moeder zijn), toont Van Beek evenzeer aan dat we het moederschap schuwen. We gruwelden eeuwen gelezen van zwangere vrouwen, we stelden ze niet ten toon, en nog steeds gruwelen we van het moederschap. Moeder zijn is abject, dat blijkt ook uit het trope van de dominante moeder dat zo vaak voorkomt in horrorfilms.

Het lijkt alsof Van Beek een zeer deprimerend beeld schetst van het moeder zijn, maar in haar korte verslag van amper 100 pagina’s is ze toch erg genuanceerd. Haar uiteindelijke premisse leidt tot slot ook tot de conclusie: moeders zijn niet monsterlijk, het is misschien het moederschap dat monsterlijk is. Hoewel veel vrouwen worstelen met moeder worden en moeder zijn, is er ook altijd plaats voor een onuitputtelijke liefde, zoals voorbeelden van Alice Neel en Joan Didion mogen uitwijzen. Kunst en moederschap sluiten elkaar daarbij niet uit, het is aan de vrouw om haar weg in te vinden. Die weg, die is monsterlijk, zegt Van Beek, maar de uiteindelijke uitkomst niet. Altijd is er nog de liefde van moeder voor kind en van kind voor moeder en dat is een hoopvolle gedachte.

Dit boek is een aanrader voor iedereen die geen moeder wil worden, voor moeders die houden van het moederschap en voor moeders die er soms mee worstelen. Het boek zet aan tot denken, houdt je bij de les en laat ruimte voor eigen invulling. Vooral inspireert het om nog veel meer andere interessante denkers, kunstenaars, en zelfs horrorfilms (opnieuw) te gaan ontdekken.