Een intrigerende blik in de toekomst

De eerste hoofdstukken van deze roman lieten zich niet zo gemakkelijk lezen, ik wist niet goed waar het verhaal (of waren het twee verhaallijnen?) naartoe zou leiden. Maar wat ben ik blij dat ik heb doorgezet, want achteraf bekeken is Wat we kunnen weten een vernuftig verhaal waarin Ian McEwan onder meer zijn pessimistische kijk op onze huidige samenleving kan ventileren.

Het boek bestaat uit twee delen, allebei verteld in de ik-vorm. Het eerste (en lijvigste) deel wordt verteld door Thomas, een professor in het begin 22ste eeuw, die geobsedeerd is door een verloren gegaan gedicht van Francis Blundy, een dichter die in 2017 overleed. Thomas bijt zich vast in het terugvinden van dit mythische gedicht, een sonnettenkrans die was opgedragen aan de echtgenote van de dichter. Maar uiteindelijk gaat zijn interesse vooral uit naar die vrouw zelf, Vivien Blundy.

Zij is het dan ook die het tweede deel vertelt, in de vorm van een dagboek dat ze op het einde in een soort tijdcapsule begraaft. Dit tweede deel is allesbehalve stroef, het geeft antwoord op de vele raadsels waar de professor zich honderd jaar later mee geconfronteerd ziet. De barokke schrijfstijl van het eerste deel wordt hier niet doorgetrokken, wel integendeel. En dat maakt het tweede deel toegankelijker en directer.

McEwan beschrijft de 22ste eeuw als een dystopische wereld die de verschrikkelijke gevolgen draagt van de klimaatopwarming. De zeespiegel is gestegen, de wereldbevolking is gedecimeerd en er is een nijpend gebrek aan grondstoffen met alle gevolgen van dien. Andere thema’s zijn de betrouwbaarheid van historische bronnen, het gevaar van hineininterpretieren, ook de zekerheid dat de geschiedenis zich telkens herhaalt en dat de mens hieruit geen lessen trekt.

Een roman voor wie niet enkel houdt van complexe verhalen, maar wie ook van een weelderige schrijfstijl met veel uitweidingen kan genieten. Voor wie niet enkel de vertelling of menselijke relaties interessant vindt, maar ook de manier waarop deze breedvoerig worden beschreven.